Birlaşgan Arab Amirliklari: bozorlar va dhow qayiqlaridan osmonöparlar va barxanlargaça
Köpçilik Birlaşgan Arab Amirliklari deganda birinçi navbatda yaltiroq hayot, dabdaba, boylik va iliq havoni tasavvur qiladi. Bir paytlar çöldan iborat bölgan bu yurtdagi bozorlar va dhow qayiqlari tarixini esa kam odam biladi. BAA haqiqatan ham şularning barçasi, lekin biz çuqurroq qazib, sunʼiy qum barxanlari ostidan bir paytlar yalangoyoq badaviylar yaşagan yurtning tor köçalariga nazar taşlamoqçimiz. Bugungi hayot madina va tor köçalardagi oddiy turmuşdan ança uzoqlaşib ketgan bölsa-da, eski hayotning izlari hanuz sirt ostidagi yoriqlarda yiltillab turadi. Yaqin Şarqdagi va butun dunyodagi eng köp taşrif buyuriladigan mamlakatlardan biri bölgan BAA musulmonlar uçun qulay, qiziqarli dam oliş maskani va “noldan boşlaş” iborasini tom maʼnoda amalga oşirgan hayratlanarli joy.
BAA tarixi
Barçamiz Dubayning taniqli “oldin va keyin” suratlarini körganmiz va Dubay hamda BAA tarixi şu yerdan, 1990-yillar boşidan boşlanadi deb öylaymiz. Lekin 1990-yillargaça bölgan davr, badaviylar tarixi va ularning turmuş tarzi haqida kam gapiramiz. BAA asosçisi Şayx Zayed bin Sultan Al Nahyan Abu-Dabi, Dubay, Şarja, Ajman, Umm al Quwain, Fujairah va keyinroq Ras al-Xaymani birlaştirib, Amirliklarni tuzgan. Abu-Dabi u paytlarda kambağal, kasalliklar tez-tez tarqaladigan yer edi. Rahbar sifatida u bu zaminda neft kabi qimmatli boylik borligini angladi, lekin iqtisodiyotga doimiy foyda keltiradigan barqaror narsa qurişni istadi. Şu va Rashid bin Saeed Al Maktoum hamda boşqa şayxlarning uzoqni köra biliş qobiliyati tufayli Dubay kiçik çöl port şahridan gullab-yaşnayotgan, gavjum megapolisga tez aylandi va bu yerga kelgan har bir kişini lol qoldirmoqda. Köpçilik bu şaharni ilhom manbai va köngilga tukkan har qanday işni amalga oşiriş erkinligining haqiqiy ramzi deb biladi.
BAA faqat yaltiroq osmonöparlardan iborat bölib tuyulsa-da, sirt ostida undan ança köp narsa bor. Loçinlar, barxanlar, tob va abayalarning qadimiy yurti haşamat ostida yaşiringan, lekin uni kaşf qiliş hali ham mumkin. Çiqib kelayotgan quyoş Arabiston çöliga puşti tus beradi va Şayx Zayed hamda uning ajdodlari namozga tiz çökkan barxanlarni yoritadi. Barxanlar bağriga çuqurroq kiring: sizni ötmiş madaniyatiga qaytaradigan taassurotlar hali ham bor. Yorqin qizil quyoş ostida toğ çöqqilarida yangi damlangan kahwa (qahva) içiş, eski va yangini birlaştirgan çöl safarisida zamonaviy djipni boşqariş va hatto badaviylar çodirida yulduzlar ostida tun ötkaziş mumkin. Halol turizm sohasining kaşşofi bölgan Dubay musulmonlar uçun qulay, yangiça va hayajonli taassurotlar borasida doimo kutilganini beradi.
Nega aynan BAA?
Dam oliş uçun ilhom izlayotganingizda bu muhim savolni berişingiz tabiiy, çunki tanlaş mumkin bölgan boşqa joylar köp. Biz uçun esa bu juda köp narsani öz içiga olgan va qiziqişingiz qanday bölişidan qatʼi nazar turli xil dam olişni taklif etadigan mamlakat.
Masalan, meʼmorçilikka qiziqsangiz, Dubay da balandligi 828 m bölgan dunyodagi eng baland bino, maşhur Burj al Khalifa közingizni quvontiradi. Eski va yangining yorqin uyğunligi bilan Amirliklar asrlarni bir joyda öziga xos tarzda birlaştiradi. Köplab binolarda zamonaviylik bilan anʼanaviy amirlik meʼmorçiligining gözal uyğunligini köriş mumkin. Saqlab qolingan binolar orasida Al Fahidi tarixiy mahallasidagi Şayx Saeed Al Maktoum uyi bor. 1800-yillarda qurilgan bu uy Dubay hukmdorining qarorgohi bölgan, hozir unda eski Dubayga oid buyumlar va suratlar saqlanadigan muzey joylaşgan. Bu yerdan maşhur Dubay osmonöparlarining gözal manzarasi ham oçiladi.
Hayajon izlovçilar BAAda özlarini suvdagi baliqdek his qiladi: bu yerda çöl safarilari va banji-jamping kabi son-sanoqsiz maşğulotlar bor. Ular, şubhasiz, BAAning eng baland toğidagi dunyodagi eng uzun zipline ni, yaʼni Ras al-Xaymadagi Jebel Jais çöqqisini ham izlab topadi. Bu hayajonli maşğulot sizni Yaqin Şarq toğlari uzra uçirib ötadi va siz kutgan hayajonni beradi.
Xarid ixlosmandlari yaltiroq oltin bozorlari va jahon darajasidagi haşamatli savdo markazlari ni kezişdan zavq oladi: ulardagi dökonlar va köngiloçar maskanlarning tengi yöq. Kiçik tematik parklar, akvariumlar va çanği yonbağirlari bir tom ostida joylaşgan, bu butun oila uçun haqiqatan ham unutilmas taassurot. Yanvar oyida Dubay da Dubai Shopping Festival ötkaziladi, bu paytda butun şahar ulkan savdo markaziga aylanadi.
Tabiat qoynida vaqt ötkazişni yaxşi körsangiz, BAAning tabiiy gözalligini albatta qadrlaysiz. Miracle Garden gullar boği Dubay da joylaşgan va haqiqiy sehrli möʼjizadir: kamalakning barça ranglaridagi 150 million gözal gulning ifori dunyo “puşti közoynak” orqali qanday körinişini eslatadi.
“Böş çorak” deb ataladigan Rub Al Khali çöli ham dunyodagi ikkinçi eng yirik qumli çöl sifatida öziga xos möʼjiza.
BAAda halol taomlar
BAA dunyoning turli burçaklaridagi sevimli taomlar xotirasini palmalar orasida va iliq iqlimda qayta jonlantiradi: masalan, Kanadadagi qahvaxona (Tim Hortons) yoki Turkiyadagi restoranda yegan steykingiz (Nusr-Et SteakHouse). Oşxona tanqidçilari bu yerda şohlar va şayxlarga munosib eng yaxşi taomlar dasturxonini tuzib qöyişgan. Istagan har qanday taomingizni topasiz, musulmon mamlakati bölgani uçun esa hammasi halol. Michelin yulduzli restoranlar, aylanuvçi restoranlar, manzarali restoranlar va yuqori darajadagi osiyo va afrika restoranlari bu halol taomlar jannatida bir qadam narida.
Qöy göştidan ouzi, yaʼni pişirilgan qöy göşti va ziravorli guruçdan tayyorlanadigan taom, yuz yillar davomida pişirilib, avloddan avlodga ötib kelayotgan retsept. Kunduzgi jazirama quyoş ostida badaviylarga yengil yuk bilan yuriş zarur edi: buning usullaridan biri qumda tandir yasab, taomni pişiriş uçun qum ostiga kömib qöyiş bölgan.
Arab madaniyatining yana bir ajralmas qismi yangi damlangan qahva, u kahwa deb ataladi. Yaqin Şarqda dallah (anʼanaviy arab qahva idişi) har doim mehmonlarni kutib olişga tayyor. Köpinça quyuq damlanadigan va kun böyi içiladigan bu qahvani amirlik madaniyatini töliq his qiliş uçun albatta tatib köriş kerak. Ertalabki kahwangizni gözal manzarali kafelardan birida içişni tavsiya qilamiz: tongni boşlaşning eng yaxşi usuli.
BAAdagi xususiy basseynli obyektlar
Musulmon sayohatçi uçun BAA xususiy basseynli obyektlari bilan ayni muddao. Bu yerda musulmon juftliklar, oilalar va boşqalar uçun mos köplab villalar va mehmonxonalar bor. Aynan şu haşamat BAAni musulmon sayyohlar orasida juda ommabop dam oliş maskaniga aylantiradi: taomlar, dam oliş imkoniyatlari va namoz uçun şaroitlar yaqin atrofda bölgani uçun bu yerda hamma narsa bir joyda.
Ousha bint Khalifa Al Suwaidi: amirlik şoirasi
Taniqli madaniyat arbobi Ousha bint Khalifa Al Suwaidi (1920-2018), “Körfaz qizi” nomi bilan ham tanilgan, arab dunyosidagi eng buyuk nabatiy şoirlardan biri hisoblangan. Uning şeʼrlari yoş şoiralar uçun ilhom manbai bölib, Şayx Muhammad ibn Roşid Al Maktum ham ularni yuqori baholagan va uni “Arablar qizi” deb atagan. Hatto Dubaydagi Ayollar muzeyida uning şarafiga bölim oçilgan.
Halolni qadrlaydigan sayohatçi uçun
Islom bu mintaqaga milodiy 630-yildayoq Payğambar Muhammad (SAW) elçilari bilan kelgani bois BAAda namoz uçun joylar köp. Al Bidya masjidi, u Fujairah amirligida joylaşgan, 1500-yillarda qurilgan va hanuz faoliyat yuritadi: bu Körfazdagi eng qadimiy masjid. Uning soddaligi zamonaviy binolar, masalan, ajoyib Şayx Zayed jome masjidi bilan soliştirganda yaqqol közga taşlanadi, u Abu-Dabi da joylaşgan.
Bilimingizni boyitiş uçun Qurʼon parki ni ziyorat qilişni tavsiya qilamiz, u Dubay da joylaşgan. Parkka kiriş bepul: u Qurʼoni Karim haqida tuşunça beradi va tinçlik, muhabbat va bağrikenglik kabi islomiy qadriyatlarni uluğlaydi. Parkda ajoyib boğlar, jumladan, islomiy boğ va çöl boği ham bor. Bu yer ilhom va islomiy bilimlar olişga ayni muddao.
Bizning maslahatimiz
Yetti amirlik böylab avtomobilda sayohat qiling va har birining möʼjizalarini kaşf eting. Bir amirlikdan boşqasiga ötar ekansiz, ular orasidagi madaniy farqlarni körasiz. Öz UAE: Unique Arabian Experience (betakror arab taassuroti) sarguzaştingizni yarating. Sayohatçilar köpinça tayyor marşrutga amal qiladi, lekin eng özgaça lahzalar kam tilga olinadigan xotiralar, odamlar kam boradigan joylardagi kutilmagan topilmalar böladi.
Dubay haqida batafsil maqolamizda öqişingiz mumkin: Dubay: hamma narsa mumkin bölgan şahar.
BAA yetti öziga xos amirlikdan tuzilgan: ular bir-biriga juda mos keladigan boşqotirma bölaklaridek, har birining öz tarixi, uslubi va muhiti bor. Har birini kaşf qiliş uçun sayohatingizni rejalaştiring va ötmiş anʼanalari bilan uyğunlaşgan haşamatdan bahra oling. “Haqana (rostdan ham), hafsalangiz pir bölmaydi”.
