Özbekiston: vaqt böylab sayohat
Özbekiston, dengizga ikki karra çiqiş imkoni yöq Markaziy Osiyo davlati (dunyoda bunday davlat ikkita, ikkinçisi Lixtenşteyn), islom bilan çambarças boğlangan boy tarix va madaniyatga ega. Sobiq sovet respublikasi bölgan bu mamlakat Buyuk ipak yölidagi qadimiy savdo bekatlari bilan maşhur: Buxoro, Samarqand va Xiva şular jumlasidan. Şu yöl böyida joylaşgani uçun bu ölka sivilizatsiyalar tutaşgan maskanga aylangan, bu yöl orqali islom ham keng tarqalgan.
Ilgari xorijlik sayyohlar uçun Markaziy Osiyodagi bu davlatga sayohat qiliş oson emas edi. Biroq sönggi yillarda turistlar uçun qulaylik yaratiş maqsadida qator çoralar körildi va endi mamlakat mehmonlarni mamnuniyat bilan kutib olmoqda. Mamlakatdagi köplab masjidlar, madrasalar va maqbaralar ötmişning yaxşi saqlangan namunalaridir. Madaniyati, merosi va tabiat gözalligi bilan Özbekiston nega sayohatçilar orasida bunçalik ommabop ekanini tuşuniş qiyin emas: bu yerda körişga va qilişga arziydigan narsalar juda köp!
Ilk islomiy taʼsirlar
Islom bu mintaqada 8-asrda mustahkam örnaşib, ölkaning madaniy va diniy hayotida buriliş nuqtasi böldi. Islomiy ilmning eng qadimgi va eng maşhur markazlaridan biri Buxoro şahri edi: Imom Buxoriy aynan şu yerda 810-yil 21-iyulda tuğilgan. Imom Buxoriy sunniy islomning muhim siymosi bölib, eng avvalo hadislarning eng töliq töplamlaridan biri, Qurʼondan keyingi eng nufuzli kitoblardan sanalgan “Sahihi Buxoriy”ni tuzgani bilan tanilgan.
Bugungi Özbekiston hududidan çiqqan boşqa maşhur olimlar orasida hadis töplovçisi Imom Termiziy, taniqli hanafiy olim Abu Mansur Moturidiy, temuriy hukmdor va astronom Mirzo Uluğbek, qomusiy olimlar al-Xorazmiy va Abu Rayhon Beruniy, şuningdek köpinça zamonaviy tibbiyotning otasi deb ataladigan Ibn Sino (Avitsenna) bor. Bu mintaqaning islom va jahon ilm-fani uçun qançalik muhim bölganini körsatadi.
Islom sivilizatsiyasining oltin davri
Islomning oltin davrida bu hudud ilm-fan, tibbiyot, falsafa va madaniyatning jahondagi yetakçi markaziga aylandi. Buxoro, Samarqand va Xiva kabi şaharlar ilm va yangiliklar markazi sifatida dong taratgan. Özbekistonning eng taniqli ramzlaridan biri Samarqanddagi Registon maydoni. U oltin davr islom meʼmorçiligining yuksakligini aks ettiruvçi uçta ajoyib madrasa bilan bezatilgan.
Nafis koşinkorligi va viqorli gumbazlari bilan yana bir meʼmoriy möʼjiza, yana Samarqanddagi Bibixonim masjidi. 15-asrda qurilgan bu masjid hozir ham Markaziy Osiyodagi eng yirik masjidlardan biri bölib, 10 000 ga yaqin namozxonni siğdira oladi.
Bu tarixiy obidalar mintaqaning islomiy merosidan guvohlik beradi, mamlakatga musulmon sayyohlar köplab kelayotganining sababi ham şunda.
Tasavvuf merosi
Özbekistonning musulmon tarixi tasavvuf bilan çambarças boğliq. Söfiylik tariqatlari mintaqani islomning maʼnaviy olami bilan boğlaşda muhim rol öynagan. Buxoroda tuğilgan Bahouddin Naqşband eng yirik sunniy söfiylik tariqatlaridan biri, naqşbandiyaga asos solgan. Buxoro yaqinida joylaşgan Bahouddin Naqşband maqbarasi söfiylar uçun muhim ziyoratgoh. Özbekistonda köplab söfiylik yodgorliklari va imoratlari bugungi kungaça saqlanib qolgan. Özbekiston butun tarixi davomida diniy bağrikenglik yurti bölib kelgan, bu yerda islomning turli oqimlari tinç-totuv yaşagan. Bu esa mamlakatda bugun köriş mumkin bölgan islomning xilma-xil körinişlarini şakllantirgan.
Meʼmoriy möʼjizalar
Sovet Ittifoqidan mustaqillikka erişgaç, Özbekiston öz islomiy merosiga tobora köproq qaytmoqda. Hukumat mamlakatning diniy, tarixiy va madaniy boyliklarini asraş va tarğib qiliş böyiça qator taşabbuslarni amalga oşirdi.
Özbekistondagi beşta obyekt YUNESKO Butunjahon merosi röyxati ga kiritilgan. Ulardan törttasi madaniy obyekt: Buxoro tarixiy markazi, Içan qalʼa, Şahrisabz tarixiy markazi va Samarqand: madaniyatlar çorrahasi. Röyxatda bitta tabiiy obyekt ham bor: Ğarbiy Tyan-Şan. Bundan taşqari, Özbekistonning YUNESKO dastlabki röyxatida yana 30 dan ortiq obyekt bor.
Xullas, qanday sayohatçi bölişingizdan qatʼi nazar, Özbekistonda har kim öziga mos narsa topadi. Eskilik va yangilikning noyob uyğunligini his qilmoqçi bölgan har bir kişi, xorijlik sayyoh bölsinmi yoki öz yurtini yangidan kaşf etayotgan yurtdoşimiz bölsinmi, bu mamlakatni albatta kezib çiqişi kerak.
Özbekistonning eng maşhur diqqatga sazovor joylari
Özbekiston tarix va maʼnaviyatni yaqindan bilmoqçi bölgan musulmonlar uçun alohida maskan. Bu yerda mamlakatning boy ötmişini aks ettiruvçi saroylar, masjidlar va maşhur meʼmoriy durdonalarni ziyorat qiliş mumkin. Şuni ham aytib ötiş joizki, baʼzi musulmonlar marhumlar şarafiga yodgorlik, maqbara yoki qabr usti inşootlarini quriş islomda maʼqullanmaydi deb hisoblaydi. Özbekistonda bunday ziyoratgohlar köp. Bu amaliyotni öz eʼtiqodiga zid deb biladigan sayohatçilar qayerga boriş haqida qaror qilganda buni hisobga olgani maʼqul.
Buxoro
Buyuk ipak yölida joylaşgan Buxoro 2 000 yildan ortiq tarixga ega. U 10-17-asrlarga oid, yaxşi saqlangan Markaziy Osiyo islomiy şahrining eng yorqin namunalaridan biri hisoblanadi. Şaharda örta asrlarga oid qariyb 140ta meʼmoriy yodgorlik bor, uning tarixiy markazi esa YUNESKO Butunjahon merosi obyekti hisoblanadi.
Poi Kalon: Kalon masjidi, Kalon minorasi va Mir Arab madrasasi dan iborat diniy majmua. 1126-yilda qurib bitkazilgan majmuaning nomi forsçadan “Buyukning poyi” deb tarjima qilinadi va maşhur Kalon minorasiga işora qiladi: 45.6 metr balandlikdagi bu aylana ğişt minora Buxoro manzarasining asosiy belgilaridan biri. U uruşlar, tabiiy ofatlar va vaqt sinovlariga bardoş berib, hozirgaça qad rostlab turibdi. Uruş paytlarida jangçilar minoradan duşmanni kuzatiş uçun kuzatuv minorasi sifatida foydalanişgan.
Labi Hovuz: nomi “hovuz böyida” deb tarjima qilinadi, bu majmua şahar aholisi va savdogarlarning yiğiliş joyi bölgan. Ikki madrasa yonida joylaşgan 16-asrga oid hovuz bir paytlar şaharning asosiy suv manbai bölib xizmat qilgan. Bugun bu yer şaharning madaniy merosi va anʼanaviy turmuş tarzi bilan taniştiradigan, eski Buxoro hayoti ruhini his ettiradigan sevimli sayyohlik maskani.
Somoniylar maqbarasi: taxminan 892-yilda qurilgan bu maqbara tarixiy meʼmoriy durdona, Markaziy Osiyodagi ilk islom meʼmorçiligining eng muhim va eng yaxşi saqlangan namunalaridan biri. Bu yerda Somoniylar davlatini boşqargan nufuzli hukmdorlar, jumladan Somoniylar sulolasining asosçisi Ismoil Somoniy dafn etilgan.
Mağoki Attori masjidi: 714-yilda qurilgan bu masjid Buxorodagi eng qadimgi masjid. Nomi fors tilidagi “mağoki” (“çuqurlikdagi”) va “attori” (“ziravorlar”) sözlaridan olingan va masjid tarixini aks ettiradi: u ilgari zardöştiylar otaşkadasi, keyinroq esa ziravorlar bozori bölgan joyda qurilgan. Masjid umaviylar sarkardasi va noibi, Markaziy Osiyoga islomni ilk olib kelganlardan biri va Buxoroni fath etgan Qutayba ibn Muslim nomi bilan boğliq.
Ark qalʼasi: dastlab taxminan 5-asrda qurilgan bu qalʼa şahardagi eng qadimiy va tarixiy ahamiyatga ega obidalardan biri, uning tarixi ming yildan ortiq davrni qamraydi. Bu ulkan qalʼa Buxoro hukmdorlarining qarorgohi bölgan. Bu yerda faylasuf va olim Ibn Sino hamda fors qomusiy olimi Umar Xayyom kabi maşhur zotlar ham yaşagan.
17-asr madrasalari: şu davrga oid köplab madrasalarni ziyorat qiling, jumladan Mağoki Kurpa, Abdulazizxon va Nodir Devonbegi madrasalari.
Abu Ali ibn Sino muzeyi, Afşona: muzey qomusiy olim Ibn Sino nomi bilan atalgan. U Abu Ali ibn Sino nomi bilan ham tanilgan, Ğarbda esa köpinça “Avitsenna” deb ataladi. U 980-yilda Buxoroda tuğilgan va islom oltin davrining eng buyuk tabiblari, astronomlari, mutafakkirlari va yozuvçilaridan biri, ilk zamonaviy tibbiyotning otasi hisoblanadi. U yozgan deb hisoblanadigan 450 asardan 240 ga yaqini bizgaça yetib kelgan: ularning 150tasi falsafaga, 40tasi tibbiyotga oid. Uning eng maşhur asarlari falsafiy va ilmiy qomus “Şifo kitobi” (“Kitob aş-şifo”) hamda köplab örta asr universitetlarida asosiy tibbiy darslikka aylangan va 1650-yilgaça qöllanilgan tibbiy qomus “Tib qonunlari” (“Al-Qonun fit-tib”). Muzeyda Abu Ali ibn Sino davri va 9-10-asrlardagi Buxoro tarixiga oid moddiy va maʼnaviy madaniyatning 400 dan ortiq eksponati saqlanadi.
Samarqand
“Şarq marvaridi”, “Dunyo közgusi” va hatto “Yer yuzining sayqali” bu şaharga gözalligini taʼriflaş uçun berilgan nomlarning bir qismi, xolos. Buning sababini tuşuniş qiyin emas. Şahar Buyuk ipak yöli dagi muhim markaz bölgan, bu esa unga xilma-xil madaniy, ilmiy, diniy va meʼmoriy boylik olib kelgan. 2001-yilda YUNESKO şaharni Butunjahon merosi röyxatiga “Samarqand: madaniyatlar çorrahasi” nomi bilan kiritgan.
Imom Buxoriy maqbarasi: Imom Buxoriy 870-yilda Samarqanddan 25 km uzoqlikdagi Xartang qişloğida vafot etgan. Bu joy asrlar davomida qarovsiz qolgan, 1998-yilda esa qadimiy meʼmoriy anʼanalar asosida yodgorlik majmuasi barpo etilgan. Hozir majmua Imom Buxoriy qabri, masjid, madrasa, kutubxona va Qurʼonlar töplamidan iborat.
Bibixonim masjidi: masjid 1399-1404-yillarda Temuriylar davlati asosçisi Amir Temur tomonidan qurilgan va uning rafiqasi Saroy Mulk xonim nomi bilan atalgan, xalq uni Bibixonim deb atagan.
Registon maydoni: qadimiy şaharning qoq markazida joylaşgan bu maydon Markaziy Osiyodagi eng maşhur va tarixiy ahamiyatga ega maydonlardan biri, sevimli sayyohlik maskani. U islom meʼmorçiligining yorqin namunasi va temuriylar sulolasi qudratining timsoli. “Registon” sözi forsçada “qumli joy” yoki “çöl” degan maʼnoni anglatadi, bu maydonning dastlab bozor va xalq yiğiladigan joy bölganini aks ettiradi. Registon maydonini uçta viqorli madrasa örab turadi: Uluğbek madrasasi (1420-yilda qurib bitkazilgan), Şerdor madrasasi (1636-yilda qurib bitkazilgan) va Tillakori madrasasi (1660-yilda qurib bitkazilgan). Ular nafis koşinkorligi, baland peştoqlari va murakkab ravoqlari bilan maşhur.
Şohi Zinda majmuasi: nomi forsçada “Tirik şoh” degan maʼnoni anglatadi, bu yerda Payğambar Muhammad (s.a.v.) amakisining öğli Qusam ibn Abbos dafn etilgan deb hisoblanadi. U 7-asrda Samarqandga kelgan va bu yerda islomni tarğib qilgan ilk kişilardan biri bölgan. Majmua meʼmoriy jihatdan ham qadrlanadi: ansamblga 11-19-asrlarga oid maqbaralar va boşqa binolar kiradi.
Afrosiyob şahar xarobasi: Markaziy Osiyodagi eng muhim arxeologik yodgorliklardan biri. Bu qadimiy şahar miloddan avvalgi 8-asrga borib taqaladi.
Göri Amir maqbarasi: nomi forsçada “Şoh maqbarasi” yoki “Şoh qabri” deb tarjima qilinadi, bu Amir Temurning abadiy qönim topgan joyi. U muhim meʼmoriy durdona va Markaziy Osiyodagi muhim madaniy obida. Bino özgaça moviy gumbazi va nafis koşinlari bilan temuriylar sulolasi meʼmoriy uslubini namoyiş etadi. Binoning markazida Amir Temurning qabr toşi joylaşgan, uning atrofida öğillari va nevaralari, jumladan Mirzo Uluğbekning qabr toşlari bor.
Uluğbek rasadxonasi xarobalari: rasadxona 1424-1429-yillarda Amir Temurning nevarasi, temuriy hukmdor va taniqli astronom hamda matematik Mirzo Uluğbek homiyligida qurilgan. Uluğbekning ilmiy asboblari yil uzunligini (Yerning Quyoş atrofida bir marta aylanib çiqişi uçun ketadigan vaqtni) zamonaviy qiymatdan bir neçta soniya farq bilan aniqlaş imkonini bergan. Bugun Uluğbek rasadxonasining asl joyi muzey va tarixiy yodgorlik hisoblanadi.
Xiva va Içan qalʼa
Özbekistondagi muhim sayyohlik maskanlaridan biri bölgan Xiva tarixiy meʼmorçiligi va obidalari ajoyib darajada yaxşi saqlangani uçun “oçiq osmon ostidagi muzey” deb ardoqlab ataladi.
2 500 yildan ortiq tarixga ega bu qadimiy şahar Markaziy Osiyodagi eng qadimgi şaharlardan biri. “Algebraning otasi” va önli kasrlar asosçisi, qomusiy olim Abu Abdulloh Muhammad ibn Muso al-Xorazmiy 8-asr oxiri yoki 9-asr boşlarida hozirgi Xiva bölgan Xorazm şahrida tuğilgan. Uning “Kitob al-jabr val-muqobala” (“Tiklaş va qarama-qarşi qöyiş orqali hisoblaş haqida qisqaça kitob”) asari çiziqli va kvadrat tenglamalarni yeçişning tizimli usullarini bayon qilgan. “Algebra” sözining öziyoq uning kitobi arabça nomidagi “al-jabr” sözidan kelib çiqqan.
Qadimiy içki şahar (Içan qalʼa) YUNESKO Butunjahon merosi obyekti bölib, balandligi 10 metrga yaqin, asrlar oldin qurilgan ğişt devor bilan örab olingani bilan maşhur. Bu yer karvonlarning Eronga yöl olib çölni kesib ötişdan oldingi sönggi bekati bölgan.
Içan qalʼa içida köplab yaxşi saqlangan meʼmoriy durdonalarni topasiz: saroylar, masjidlar, madrasalar, maqbaralar, minoralar va boşqa inşootlar. Bu yerda 50 dan ortiq tarixiy yodgorlik va 18-19-asrlarga oid 250ta uy bor. Eski şahardagi eng diqqatga sazovor inşootlar: 10-asrda qurilgan Juma masjidi va firuza rang koşinlar bilan qoplangan, qurilişi oxiriga yetkazilmagan körkam Kalta Minor minorasi.
Bu yerda bir neçta maqbara va madrasa, şuningdek Toş hovli va Nurullaboy saroyi kabi ulkan saroylar ham bor.
Tarixiy Şahrisabz
Özbekiston janubida, Buyuk ipak yöli böyida joylaşgan Şahrisabz tarixiy markazi 2 000 yildan ortiq tarixga ega va YUNESKO Butunjahon merosi obyekti hisoblanadi. 14-15-asrlarda bu joy Keş mintaqasining madaniy va siyosiy markazi bölgan. U saroylar, masjidlar, maqbaralar va boşqa ajoyib meʼmoriy obidalari bilan ajralib turadi. Bu binolarda islom, fors va Markaziy Osiyo meʼmorçiligi uslublari uyğunlaşgan.
Uning noyob obidalari va qadimiy mahallalari Amir Temur hukmronligi davrida şaharning naqadar nufuzli bölganidan dalolat beradi. Şahar mamlakatning milliy qahramoni Amir Temurning tuğilgan joyi sifatida maşhur.
1380-yilda qurilgan Oqsaroy (nomi “Oq saroy” degani) bugun xarobaga aylangan saroy va tarixiy yodgorlik: undan bir paytlar Markaziy Osiyodagi eng katta deb hisoblangan ulkan darvozaning poydevori saqlanib qolgan.
Şahardagi Dorus Saodat majmuasi (“Saodat maskani”) hukmdorlar oilasining dafn joyi bölgan, unda Amir Temurning öğillari Jahongir va Umarşayx qabri bor.
Şahrisabz tabiat qoynida dam olişni yaxşi köradiganlar uçun ham ajoyib joy. Piyoda sayr va velosiped işqibozlarini Zarafşon toğlari kutadi, Qizilqum çöli esa çodir tikib dam oliş va yovvoyi tabiatni kuzatiş uçun sevimli maskan.
Ğarbiy Tyan-Şan
Markaziy Osiyodagi Tyan-Şan toğ tizimi dunyodagi eng yirik toğ tizimlaridan biri bölib, balandligi 700 metrdan 4 503 metrgaça yetadi va Özbekiston hamda Qozoğistondan Qirğiziston orqali Şarqiy Turkistongaça (Xitoyning Şinjon mintaqasi) çözilgan.
Turli landşaftlari bilan Ğarbiy Tyan-Şan boy biologik xilma-xillikka ega. U bir qator madaniy meva ekinlari uçun jahon ahamiyatiga ega, bu yerda 1 300 ga yaqin noyob ösimlik turi ösadi va u YUNESKO Butunjahon merosi obyekti sifatida röyxatga olingan.
Bu mintaqaga xos hayvonlar orasida yöqolib ketiş xavfi ostidagi qor qoploni (ilbirs), qirol burguti, Sibir toğ eçkisi va Himolay qönğir ayiği bor.
Toğ va qoyalarda topilgan qadimiy petrogliflar (qoyatoş suratlari) ham bu yerlarda insoniyat tarixidan dalolat beradi. Qiyin relyef va oğir şaroitga qaramay, köpçilik bu manzarali toğ tizmalarini va ularning barça boyliklarini körib qoliş uçun yöl oladi.
Toşkent
Özbekiston poytaxti va Markaziy Osiyodagi eng yirik şahar Toşkent mamlakatning işbilarmonlik va madaniyat markazi.
Bu keng xiyobonlar va yam-yaşil yöllar şahri, unda turli davrlar meʼmorçiligi, jumladan sovet davri binolari, zamonaviy imoratlar va asrlar oldin qurilgan minora hamda masjidlar uyğunlaşgan. Şaharda dunyoning turli oşxonalari taomlarini tatib köriş mumkin, ammo eng muhimi, özbek taomlari.
Hazrati Imom (Hast Imom) majmuasi: şaharning asosiy diqqatga sazovor joylaridan biri bölgan va Toşkentning birinçi imomi nomi bilan atalgan bu majmuaga Tillaşayx masjidi, Abu Bakr Kaffol Şoşiy maqbarasi, Baroqxon madrasasi va Imom Buxoriy nomidagi islom instituti kiradi. Kutubxonada dunyodagi eng qadimiy Qurʼonlardan biri, hozirgi Iroq hududida yozilgan va 8-asrga oid Samarqand kufiy Qurʼoni (Usmon Mushafi) saqlanadi.
Toşkent teleminorasi: balandligi 375 metr bölgan bu minorani şaharning istalgan nuqtasidan körasiz. 1985-yilda qurib bitkazilganda u dunyodagi törtinçi eng baland minora edi. Uning özgaça panjarasimon konstruksiyasi aynan zilzilaga bardoş beriş uçun yaratilgan.
Temuriylar tarixi davlat muzeyi: 1996-yilda buyuk sarkarda Amir Temur şarafiga oçilgan muzey temuriylar sulolasi davridagi Özbekiston tarixini namoyiş etadi.
Çorsu bozori: Eski şahar markazidagi anʼanaviy bozor mahalliy madaniyat ruhini his qiliş uçun ajoyib joy. Bu yerga yuz yillar davomida savdogarlar, tujjorlar va sayohatçilar kundalik mollarni sotib oliş va sotiş, hikoya va taassurotlari bilan bölişiş uçun yiğilgan.
Özbekiston masjidlari
Özbekistonda islomiy merosni namoyiş etuvçi köplab tarixiy masjidlar, minoralar va madrasalar bor. Ulardan baʼzilari yuqorida tilga olindi, ammo eʼtiborga loyiq yana köplab masjidlar bor:
Baland masjidi, Buxoro
16-asrga oid bu masjidda ikkita namoz zali bor. Biri yozgi issiq kunlar uçun möljallangan va nafis yoğoç muqarnaslar bilan bezatilgan. Ikkinçisi qiş oylari uçun bölib, maftunkor mozaikalari bilan ajralib turadi.
Tillakori masjidi, Samarqand
17-asrga oid Tillakori madrasasi içida joylaşgan bu masjidning haşamatli içki bezaklari oltin varaqlar bilan qoplangan. “Tillakori” “tilla bilan bezatilgan” degan maʼnoni anglatadi.
Kökgumbaz masjidi, Şahrisabz
Şahrisabzning bu jome masjidi Amir Temurning yozgi saroyi yaqinida qurilgan va 1436-yilda nihoyasiga yetkazilgan. Masjidning keng markaziy hovlisi nafis moviy koşinlar bilan bezatilgan uçli ravoqli ayvonlar bilan örab olingan.
Çor Minor, Buxoro
1807-yilda qurilgan bu özgaça masjidning körkam meʼmorçiligida koşinli gumbazlarga ega tört minora bor, ularning har biri dunyodagi turli dinlarni ifodalovçi naqşlar bilan bezatilgan.
Minor masjidi, Toşkent
2014-yilda qurilgan bu nisbatan yangi masjid oq marmardan bunyod etilgan. U anʼanaviy şarq va özbek meʼmorçiligi uslubida qurilgan. 2 400 dan ortiq kişiga möljallangan bu masjid Özbekistondagi eng yirik musulmon markazlaridan biri.
Özbekistonda halol taomlar va restoranlar
Özbekiston musulmon mamlakati, şuning uçun restoranlarda beriladigan barça taomlar halol. Özbek oşxonasi mintaqadagi ötroq va köçmançi xalqlarning asrlar davomida şakllangan pazandalik anʼanalarini özida mujassam etgan.
Tarixan savdo markazi bölgani uçun mahalliy oşxona dunyoning turli madaniyatlaridan taʼsirlar olgani tuşunarli.
Özbek pazandaligi taomni sekin olovda uzoq pişiriş sanʼatini mukammal egallagan, Fors, Hindiston va Xitoy taʼsirida ziravorlarni ham ayamaydi.
Taomlar anor, örik va qovun kabi mahalliy mahsulotlarga boy, nonlari esa afsonaviy.
Oş (palov): milliy taom deb tan olingan oşda yumşoq guruç, şirali göşt, zira kabi ziravorlar, qizartirib qovurilgan piyoz, mayiz va nöxat qalin devorli qozonda sekin pişiriladi.
Manti: qiyma göşt va piyoz solib, bugda pişiriladigan xamir taom. Odatda boşqa oşxonalardagi çuçvaralardan kattaroq bölib, qatiq yoki smetana bilan tortiladi.
Qozon patir: içi yumşoq, qobiği qarsildoq issiq yassi non, odatda nonuştada yeyiladi.
Somsa: içiga göşt yoki sabzavot solingan, tillarang qarsildoq qobiqli pişiriq.
Qozon kabob: qozonda kartoşka va piyoz bilan dimlangan göşt.
Şivit oşi: şivit damlamasi qöşib tayyorlanadigan özbek uğrasi, Xivaning milliy taomi.
Bedana kabob: içi töldirilgan xuşböy bedana va qöy göşti, ziravorlar hamda sabzavotlar bilan. Bu bir paytlar badavlat özbek oilalariga tortilgan noz-neʼmat.
Şörva: yirik göşt bölaklari, sabzavot va kökatlardan tayyorlanadigan töyimli şörva.
Şaşlik: sixga tortilib, çöğda pişirilgan marinadlangan göşt bölaklari, odatda qöy, mol yoki tovuq göşti. Köpinça non, piyoz va yangi kökatlar bilan tortiladi. Six kabob şaşlik deb ataladi. Markaziy Osiyodan taşqaridagi mamlakatlarda u köproq “şiş kabob” nomi bilan tanilgan. Özbekistonda esa “kabob” deganda odatda “qozon kabob” tuşuniladi, bu mangalda pişiriladigan taom emas.
Özbekiston böylab qanday harakatlaniş mumkin
Toşkentda metro bor: u 50 ga yaqin bekatga xizmat qiluvçi törtta liniyadan iborat. Sovet davri metrosiga xos taassurotli va betakror bekatlarni köriş uçun undan foydalaniş arziydi.
Özbekistonda poyezdlar tarmoği yaxşi rivojlangan: u yirik şaharlarni boğlaydi va mamlakat böylab oson hamda qulay harakatlaniş imkonini beradi. Tezyurar “Afrosiyob” poyezdi bir neçta şahar, jumladan Toşkent, Samarqand va Buxoro orqali qatnaydi:
Toşkent-Buxoro (4 soat)
Toşkent-Samarqand (2 soat)
Samarqand-Buxoro (1.5 soat)
Sekinroq poyezdlar bir yarim yoki ikki baravar köp vaqt sarflaydi.
Avtomobilda yölga çiqmoqçi bölsangiz, umumiy taksi yoki mikroavtobus tez va arzon muqobil. Taksi çaqiriş ilovalari ham bor. Köproq erkinlik istasangiz, avtomobil ijaraga olib, mamlakat böylab özingiz haydab yuriş mumkin. Asosiy yöllar yaxşi holatda, ammo baʼzi yöllar notekis bölişi mumkin.
Şaharlararo avtobuslar sekin va noqulay, ustiga-ustak ikkinçi toifali poyezd çiptasidan unça arzon ham emas. Şahar avtobuslari esa harakatlanişning arzonroq usuli.
Samolyotda uçiş vaqtni tejaydi, ayniqsa şaharlar orasidagi uzoq masofalarda. Xalqaro reyslar Toşkent va Samarqandga keladi. Bu şaharlar hamda Buxoro va Xivaga boradigan sayyohlar uçun asosiy darvoza bölgan Urganç kabi şaharlar orasida içki reyslar ham bor.
Özbekiston böylab sayohat uçun eng yaxşi vaqt
Özbekiston böylab sayohat qiliş uçun eng yaxşi vaqt bahor (aprel-may) va kuz (sentyabrdan noyabr boşigaça), bu ayni mavsum ham hisoblanadi. Asosiy tadbirlar ham şu paytlarda bölib ötadi. Bahorda havo möʼtadil, kuzda esa salqinroq va osmon musaffo bölib, oçiq havoda sayr qiliş uçun ayni muddao. Yoz oylarida harorat 40 darajadan oşib, odamni terlatib yuboradi.
Qiş odam gavjumligini yoqtirmaydiganlar uçun yaxşi. Biroq ob-havoni oldindan aytiş qiyin: quyoşli havo haftasiga bir neçta marta tez orada böronli va yomğirli havoga almaşişi mumkin.
Özbekistonda qayerda qoliş kerak
Halalbooking-da Özbekiston böylab 400 dan ortiq mehmonxona bor. Ularning barçasida halol taomlar beriladi, köpçiligi esa butunlay alkogolsiz. Baʼzilarida ayollar uçun basseyn yoki spa bor. Ehtiyojlaringizga mos turar joyni topiş uçun halol filtrlardan foydalaning.
Central Palace Halal Hotel, Toşkent
Şahar markazida joylaşgan alkogolsiz mehmonxona: unda çetdan butunlay körinmas yopiq basseyn va spa bor, ularni xususiy ijaraga oliş mumkin. Mehmonlar xodimlarning xuşmuomalaligini yuqori baholaydi, barça diqqatga sazovor joylar piyoda masofada bölgani uçun şaharni kaşf etişga qulay maskan.
Arkanchi Hotel, Xiva ⭐⭐⭐
Barça asosiy diqqatga sazovor joylar piyoda masofada bölgan alkogolsiz mehmonxona, unda xususiy ijaraga olsa böladigan, çetdan butunlay körinmas sauna bor. Mehmonxona markazda, Olloqulixon madrasasi, Toş hovli saroyi va Juma masjidi yaqinida joylaşgan.
Özbekiston böylab 7 kunlik sayohat uçun tavsiya etilgan marşrut
1-kun: Toşkentga keliş: mehmonxonaga joylaşib oling. Amir Temur xiyoboni da sayr qiling va buyuk sarkarda haykalini tomoşa qiling. Hazrati Imom (Hast Imom) majmuasi ni ziyorat qiling, u yerda Tillaşayx masjidi joylaşgan. Mahalliy restoranda anʼanaviy özbek keçki ovqatidan bahramand böling.
2-kun: Toşkent madaniyati bilan tanişuv: temuriylar sulolasi haqida köproq biliş uçun Temuriylar tarixi davlat muzeyi ga boring. Gavjum Çorsu bozori ni aylanib, mahalliy madaniyat ruhini his qiling. Xohlasangiz, keçqurun şaharning keng manzarasini tomoşa qiliş uçun Toşkent teleminorasi ga çiqing.
3-kun: Tarixiy Buxoro: ertalabki reys bilan Buxoroga uçing. Qadimiy Ark qalʼasi ni ziyorat qiling, bir paytlar u yerda hukmdorlar va olimlar yaşagan. Poi Kalon majmuasi ni kaşf eting, ajoyib minora va masjidni köring. Labi Hovuz va uning atrofidagi madrasalar böylab sayr qiling.
4-kun: Maftunkor Samarqand: “Şarq marvaridi” deb ataladigan şaharga yöl oling. Registon maydoni va uning viqorli madrasalarini ziyorat qiling. Meʼmoriy möʼjiza Bibixonim masjidi ni tomoşa qiling. Şohi Zinda majmuasi va uning tarixiy maqbaralarini kaşf eting. Keçqurun Samarqand böylab sayr qiling.
5-kun: Samarqandning madaniy durdonalari: muhaddis haqida köproq biliş uçun Imom Buxoriy majmuasi ni ziyorat qiling. Qadimiy Afrosiyob şahar xarobasini kaşf etib, uning arxeologik boyliklari bilan tanişing. Xohlasangiz, ötmiş astronomiyasi bilan yaqindan tanişiş uçun Uluğbek rasadxonasi ga boring. Tungi poyezdda Xiva ga yöl oling.
6-kun: Xivaning qadimiy möʼjizalari: tarixiy obidalarga boy qadimiy şahar markazi Içan qalʼa ni kaşf eting. Kalta Minor minorasi va Juma masjidi ni ziyorat qiling. Islom tarixi haqida köproq biliş uçun Xorazm Maʼmun akademiyasi ga boring. Quyoş botayotganda şahar devorlari böylab sayr qiling.
7-kun: Toşkentga qaytiş: Urganç aeroportidan Toşkentga uçing. Sönggi kuningizni esdalik sovğalari va mahalliy hunarmandçilik buyumlari xarid qilişga bağişlang. Zamonaviy islom meʼmorçiligining durdonasi Minor masjidi ni ziyorat qiling. Sayohatingizni restoranda yana bir anʼanaviy özbek keçki ovqati bilan yakunlang.
