2026-yil Ramazoni (hijriy 1447): dunyoning buyuk masjidlari
Har yili Ramazonda biz sayohat imonimizni qanday çuqurlaştirib, boyitişi haqida öylaymiz. Yölda böliş quvonçlarining eng kattalaridan biri yangi şaharga kelib, birdan taniş narsani topiş: notaniş köçalarda yangragan azon, yelkama-yelka saf tortgan namozxonlar va dunyoning buyuk masjidlaridan birida jamoatga qöşilib, ummat bilan boğliqligimizni mustahkamlaş taskini.
Ayting (ey Muhammad): “Yer yuzida sayr qilib, U maxluqotni qanday yaratib boşlaganini köringlar.” [Ankabut surasi, 29:20]
Turli qitʼa va asrlarda baʼzi masjidlar meʼmoriy obidadan ham köproq narsaga aylangan. Ular ibodat, xotira va yangilaniş maskani bölib yaşab kelmoqda, ayniqsa Ramazonda: quyoş botişidan oldin hovlilari odamga töladi, keçalari esa namoz bilan nurlanadi.
Eyüp Sultan masjidi, Istanbul
Istanbulning köplab saltanat masjidlari, masalan, buyuk meʼmor Sinanning şoh asari bölgan Sulaymoniya masjidi va Sultonahmad masjidi, boşqaça aytganda Moviy masjid orasida Eyüp Sultan masjidi özgaça samimiy maʼnaviy ahamiyatga ega.
U Oltin Şox qöltiği yaqinida joylaşgan va Payğambarimiz Muhammad (s.a.v.)ning sahobasi va bayroqdori Abu Ayyub al-Ansoriy (r.a.) nomi bilan atalgan. U Badr va Uhud janglarida qatnaşgan va Konstantinopolning birinçi qamali paytida vafot etgan. Masjid majmuasi içidagi qabri avlodlar davomida uni ziyorat qilişni istagan köplab kişilarni jalb qilib kelmoqda. Hozirgi bino asosan 18-asrga oid bölib, nafis usmonli barokko uslubida qayta qurilgan; uning gözal hovlisi va içki bezaklari nozik işlangan. Ramazonda şom oldidan atrofdagi mahalla ayniqsa jonlanadi. Oilalar yiğiladi, namozxonlar maqbara yonida jimgina duo qilib qoladi, masjidning keçki iliq yoritilişi esa tafakkur muhitini kuçaytiradi.
Masjidun Nabaviy, Madina
Masjidun Nabaviy Payğambarimiz (s.a.v.) Madinaga kelganlarida asos solgan masjid bölib, ularning uylari örnida turadi va ular aynan şu yerda dafn etilgan. Asrlar davomida masjid juda kengaygan, lekin çuqur sokinligini saqlab qolgan. Maşhur yiğiladigan soyabonlar soya solib turadigan keng marmar hovli va hammaning sevimli yaşil gumbazi musulmon olamidagi eng tanilgan va maʼnaviyatga eng boy joylardan birini yaratadi.
Ramazonda Madina ibodat şahriga aylanadi. Quyoş botişi yaqinlaşganda namozxonlar xurmo va suv bilan yiğiladi, köngillilar saflar orasida jimgina yuradi, masjid esa intizorlikdan guvillaydi. Şomdan keyin muhit jamlangan ibodatga ötadi, taroveh namozlari tunning keç soatlarigaça davom etadi.
Yaqin atrofdagi Quba masjidi (hijriy 1-yilda, milodiy 622-yilda Islomda qurilgan ilk masjid) va hijriy 2-yilda qibla Alloh amri bilan Quddusdan Makkaga özgartirilgan Qiblatayn masjidi siyratga yaqinlaşmoqçi bölgan ziyoratçilar uçun maʼnaviy safarni yanada çuqurlaştiradi.
Masjidul Aqso, Quddus
Masjidul Aqso Islomdagi uçinçi eng muqaddas masjid sifatida ummat qalbida alohida örin tutadi. Muborak al-Haram aş-Şarif muqaddas maskani içida joylaşgan bu masjid Payğambarimiz Muhammad (s.a.v.)ning tungi safari, Isro va Meʼroj bilan çambarças boğliq va asrlar davomida uzluksiz ibodat joyi bölib kelgan. Masjid majmuasida keng hovlilar, nafis ravoqlar va ketma-ket kelgan islomiy sulolalar şakllantirgan tarixiy namoz zallari bor. Uning qatlamli meʼmorçiligi uzoq va boy maʼnaviy merosni aks ettiradi.
Umaviylar masjidi, Damaşq
Maşhur Umaviylar masjidi (Damaşq) Islom tarixidagi eng qadimiy va eng nufuzli masjidlardan biri. U 8-asr boşida umaviy xalifa Valid I davrida qurib bitkazilgan va uzoq vaqtdan beri ibodat joyi bölib kelgan maydonda barpo etilgan, bu esa muqaddas tarixning qatlamlarini aks ettiradi. Jannat manzaralari tasvirlangan yaltiroq mozaikalar bilan bezatilgan ravoqlar örab turgan keng hovlisi ilk islom sivilizatsiyasining buyuk badiiy yutuqlaridan biri bölib qolmoqda. Içkarida namoz zalining salobati yumşoq tuşgan yoruğlik va ritmik ravoqlar bilan mayinlaşadi.
Koutoubia masjidi, Marrakeş
Eski Marrakeş madinasi uzra kötarilgan Koutoubia masjidi muvahhidlar (almohadlar) meʼmorçiligining şoh asari. U 12-asrda Sulton Abd al-Mumin buyruği bilan qurilgan; deyarli 70 metr balandlikdagi qizil qumtoş minorasi şahar manzarasida hukmronlik qiladi.
Uning geometrik bezaklari, mutanosib nisbatlari va vazmin naqşlari Şimoliy Afrika va Andalusiyadagi masjid meʼmorçiligiga taʼsir qilgan, jumladan Sevilyadagi Giralda minorasiga. Garçi musulmon bölmaganlar unga faqat taşqaridan qoyil qolişi mumkin bölsa-da, namozxonlar uçun masjid Ramazonda ayniqsa hayajonli. Eski şahar uzra ğira-şira tuşganda azon tor köçalarda aks-sado beradi, namozxonlar esa köpinça asosiy namoz zalidan taşqariga çözilib ketadigan saflarga turadi. Meʼmoriy uyğunlik va jamoaviy ibodatning birlaşuvi Ramazondan kuçli xotira qoldiradi.
Hasan II masjidi, Kasablanka
Atlantika okeani uzra salobat bilan qad kötargan Hasan II masjidi dunyodagi eng katta masjidlardan biri. 1993-yilda qurib bitkazilgan masjid anʼanaviy marokaş hunarmandçiligini zamonaviy muhandislik bilan uyğunlaştiradi. Dunyodagi eng baland minoralardan biri bölgan ulkan minorasida nafis zellij koşinlari, öymakor kedr şiftlari va marmar pollar bor, ularning barçasini mohir ustalar bajargan. Qisman dengiz ustiga qurilgan masjidning joylaşuvi Qurʼondagi Alloh taoloning Arşi suv ustida ekani haqidagi tasvirni yodga soladi. Ramazonda okean şabadasi iftorlik intizorligiga qöşilib ketadi, yoritilgan minora esa tungi osmonda yorqin mayoq kabi körinadi.
Şayx Zoyid jome masjidi, Abu-Dabi
Abu-Dabidagi Şayx Zoyid jome masjidi klassik islomiy meʼmorçilik anʼanalaridan ilhomlangan zamonaviy obida. 2007-yilda qurib bitkazilgan masjidda 82ta gumbaz, aks ettiruvçi hovuzlar va dunyodagi eng katta qölda töqilgan gilamlardan biri bor. Uning oq marmar yuzalari özgarib turuvçi yoruğlikda tovlanib, poklik va birlikni ramziy ifodalaydi. Ramazonda uning keng hovlilari va nurli namoz zallari tartib va osoyişta muhitda köp sonli jamoatni qabul qiladi. Masjid loyihasi usmonlilardan tortib boburiylargaça turli islomiy uslublarni ataylab uyğunlaştiradi va ummat birligini körinarli ifodalaydi.
Sulton Qobus jome masjidi, Maskat
2001-yilda qurib bitkazilgan Sulton Qobus jome masjidi (Maskat) zamonaviy ummon islomiy meʼmorçiligining yorqin namunasi. Hind qumtoşidan qurilgan va nafis geometrik öymakorlik bilan bezatilgan masjid soddalik va salobatni birlaştiradi. Asosiy namoz zalida ulkan fors gilami va minglab billurlarda aks etib, butun makonga iliq nur soçadigan ajoyib qandil bor. Mutanosib nisbatlari va osoyişta boğlari sokin tafakkur muhitini yaratadi. Ramazonda masjid Maskatdagi ibodatning markaziga aylanadi, uning mayin yoritilgan gumbazlari va minorasi keçki osmonda yaqqol körinib turadi.
Şoh Faysal masjidi, Islomobod
Margalla tepaliklarining hayratlanarli manzarasi fonida joylaşgan Şoh Faysal masjidi (Islomobod) anʼanaviy gumbaz va ravoq şakllaridan voz keçgan. Turk meʼmori Vedat Dalokay loyihalaştirgan va 1986-yilda qurib bitkazilgan masjidning çodirsimon tuzilişi badaviylar çodiridan ilhomlangan: törtta ingiçka minora ulkan uçburçak namoz zalini örab turadi. Masjidning modernistik dizayni, tiniq çiziqlari va keng hovlisi kuçli taassurot qoldiradi. Ramazonda namozxonlar taroveh uçun köp sonda yiğilganda atrofdagi tepaliklar ibodat muhitini yanada kuçaytiradi.
Al-Azhar masjidi, Qohira
Fotimiylar davrida, milodiy 970-yilda asos solingan Al-Azhar masjidi nafaqat Qohira ning eng qadimiy masjidlaridan biri, balki dunyodagi eng muhim islomiy ilm markazlaridan biri hamdir. Uning meʼmoriy taraqqiyoti asrlar davomida qöşilgan qismlarni aks ettiradi: mamluklar minoralaridan tortib usmonlilar davri sayqallarigaça, natijada boy va köp qatlamli majmua vujudga kelgan. Masjidning hovlilari va ravoqlari ming yildan ortiq olimlar va talabalarga mezbonlik qilib kelmoqda. Ramazonda namozxonlar namoz zallarini töldirganda, uning tarixiy toşlari ötmişdagi tilovatlarning aks-sadosini saqlab qolganday tuyuladi.
Bibixonim masjidi, Samarqand
Qadimiy Samarqand ning qoq markazida qad kötargan Bibixonim masjidi temuriylar davrining buyuk meʼmoriy yutuqlaridan biri. 15-asr boşida Amir Temur xorijiy yurişlaridan söng qurdirgan bu masjid Buyuk Ipak yöli böyidagi saltanat qudrati va maʼnaviy sadoqat ramzi sifatida öylab topilgan. Keng hovlisi, osmonga böy çözgan ulkan ravoqli peştoqi va nurli feruza gumbazlari bir paytlar islom olamining çorrahasi hisoblangan şaharning badiiy intilişlarini aks ettiradi. Ramazonda masjidning kölami va sokinligi Markaziy Osiyoni şakllantirgan asrlik ilm, savdo va imonni yodga solib, jimgina tafakkurga çorlaydi. Minglab namozxonni siğdiradigan ulkan hovlisi temuriylar davrining buyuk qaraşini aks ettiradi.
Masjidul Haram, Makka
Dunyoning buyuk masjidlari haqidagi Ramazon turkumimizni Masjidul Haram, yaʼni Makkaning buyuk masjidi deb ham ataladigan Islomning eng muqaddas masjidi bilan yakunlaşdan ham munosibroq yöl yöq.
U Kaʼba ni örab turadi. Kaʼba markaziy nuqta, yaʼni dunyoning hamma joyida namoz öqiyotganda yuzlanadigan qibla mizdir. Bu, şuningdek, dunyodagi eng katta masjid bölib, hozir tarixidagi eng keng kengaytirişdan ötmoqda; bu iş bir vaqtda 2 milliondan ortiq namozxonni siğdiriş hamda qulaylik va foydalaniş imkoniyatini yaxşilaş imkonini beradi. Masjidda 13ta minora bor, ulardan birinçisi hijriy 139-yilda qurilgan, şuningdek nafis mis naqşlar bilan bezatilgan 210 dan ortiq yoğoç darvozasi bor.
Agar hali borib, uni öz közingiz bilan körmagan bölsangiz, nega aynan şu yili mustaqil Umra safarini rejalaştirmaysiz? Endi vizani olib, barça sayohat tadbirlarini onlayn hal qiliş mumkinligi sababli bu ança osonlaşdi. Agar mehmonxona xonangizdan Haram manzarasi yoki hatto Kaʼbaning öziga manzara oçilişini istasangiz, mehmonxonani tanlaş uçun noyob filtrlarimiz dan foydalaning.
Istanbuldan Maskatgaça, Qohiradan Islomobodgaça va nihoyat Makkagaça bu masjidlar bizga meʼmorçilik qitʼadan qitʼaga farq qilsa-da, qalblarimiz yönalişi bitta ekanini eslatadi. Alloh taolo şu Ramazonda namozlarimizni, safarlarimizni va Uning sari qöygan har bir qadamimizni qabul qilsin.
