Marokaşning imperator va tarixiy şaharlari: Fos, Marrakeş, Miknas va Rabot
Marokaşning imperator va tarixiy şaharlari nomi bilan tanilgan Fos, Marrakeş, Miknas va Rabot öz nufuzi va alohida ahamiyati bilan maşhur. Bu şaharlarning har biri Marokaş tarixidagi bir yoki bir neça sulolaning merosini saqlaydi. Yangi sulola hokimiyatga kelganda har bir hukmdor yangi poytaxt tanlagan: u yerda sanʼatga homiylik qilgan, öz nomi bilan ataladigan binolar qurdirgan, taʼlimni rivojlantirgan va islomni uluğlagan. Hokimiyatga daʼvosini asoslaş uçun qöllangan bu siyosiy usullar sulolalarning, ularning sivilizatsiyasi va turmuş tarzining öçmas izlarini qoldirgan. Yevropa, Afrika va Yaqin Şarq çorrahasida joylaşgani tufayli Marokaş boy merosning posboni. Fos aql-zakovat, maʼnaviyat va ilm poytaxti; Marrakeş Sahroi Kabir çekkasidagi haşamatli gavhar; Miknas Ismoil hukmdorlarining boy şohona merosini saqlab kelayotgan, qadri yetarliça baholanmagan şahar; Rabot esa bugungi kunning imperator poytaxti.
Fos
Fos, Marokaşning qadimiy va donişmand şahri, Atlas toğlari etağidagi vodiyda joylaşgan. Örta asrlardan qolgan medinasi va sehrli labirintlari bilan keng yoyilgan bu şaharga Payğambar Muhammadning bevosita avlodi va Idrisiylar sulolasining birinçi hukmdori Idris I asos solgan. Fos uluğvorligining eng gözal manzarasi şaharning şimolida, baland joyda turgan Mariniylar maqbaralari dan oçiladi.
Islom merosi
Fosdagi sayohatingizni Bab Bou Jeloud darvozasidan boşlang. U Fosning eng qadimiy mavzesi, Idrisiylar sulolasidan qolgan Fes el Bali mavzesiga kiriş joyi. Keyin YuNESKO hozir ham işlab turgan dunyodagi eng qadimiy universitet deb tan olgan Al Quaraouiyine universiteti ni ziyorat qiling. Arab dunyosi anʼanasiga köra universitet ayni paytda masjid ham bölgan. Fos tarixini uning Tunis va Andalusiya bilan boğliq qiyofasi orqali kuzatiş mumkin. Andalusiyadan Marokaşga körgan muhojirlar bilan boğliq mavzedagi Andalus masjidi ni va medinaning qoq markazidagi, şaharning eng katta minorasi bor, har juma minglab namozxonlarni yiğadigan R'cif masjidi ni ziyorat qiling. Murobitlar davrida Fos ilm markaziga aylana boşlagan. Şahar Mariniylar qöl ostida bölganida meʼmorçiligi, bezaklari va madrasalari (musulmon diniy taʼlim muassasalari) bilan yorqin porlagan.
“Yangi Fos” deb ataladigan Fès el Jadid mavzesini XIII asrda Mariniylar barpo etgan. Bu yerda Marokaş yahudiylarining katta jamoasi yaşagan Fos Mellahi mavzesi, şuningdek Qirollik saroyi joylaşgan. Marokaş qirolining rasmiy qarorgohlaridan biri bölgan saroy bu mavzening yuragi va Mariniylarning sobiq hokimiyat markazi. Saroy boği yaqinidagi Vieux Méchouar va Place des Alaouites maydonlarini kezing. Bugungi sulola nomi bilan atalgan Place des Alaouites maydonidagi ulkan darvozalar bezaklarini tomoşa qilasiz. Ön daqiqa piyoda yursangiz, örta asr şahar devorlarining ajoyib namunasi bölgan Dekkakin darvozasi ni körasiz.
Fos madrasalari va madaniyati
Madrasalar Fosda islomiy ilmlar taʼlimi naqadar qadrlanganini va muhim bölganini körsatadi. Ular Mariniy sultonlarining homiyligi va himoyasidagi taʼlim muassasalarigina emas, sanʼatga muhabbatni namoyon etiş uçun ayni muddao maydon ham bölgan. Eng ajoyibi bölgan Bou Inania madrasasi ni ziyorat qiling: zellige va yoğoç öymakorligidagi nafis tafsilotlar, marmar içki hovli va arabeska naqşli xonalar. Şuningdek, el-Attarine madrasasi va as-Sahrij madrasasi ham Marokaş sanʼati meʼmorçiligining gözalligini çuqur his qiliş uçun körişga arziydi.
Fosning zamonaviy qiyofasi
Fos tarixidan bahramand bölgaç, bundan bir asrdan köproq avval protektorat davrida fransuzlar loyihalaştirgan Yangi şahar ni ziyorat qiling: u sayohatingizga zamonaviylik nafasini olib kiradi. Şahar içidagi Place de Florence yoki sokin hovuzli Parc Champ de Course kabi şahar boğlarida dam oling. Bu zamonaviy mavzeda turli mamlakatlar taomlarini taklif qiladigan son-sanoqsiz restoranlar ham bor.
Marrakeş
Uzoq Mağribda joylaşgan Marrakeş Sahroi Kabirga oçiladigan darvoza. Ufqida Atlas toğlari qad rostlab turadi. Şahar markazi haşamat va nafislik bilan tanilgan. Asosiy maydon Jemaa el-Fna heç qaçon uxlamaydigan bozori bilan Marrakeşning eng gavjum joyi.
Marrakeşning kelib çiqişi
1071-yilda Murobitlar imperiyasi amiri Abu Bakr ibn Umar poytaxt sifatida asos solgan Marrakeşning ildizlari amazig madaniyatiga borib taqaladi. Marrakeş devorlari qizğiş tusi bilan şaharga “oxra şahar” nomini bergan. Uning Sahroi Kabir janubidagi amazig qiyofasi musiqa, hunarmandçilik va tarixiy nomlarda namoyon böladi. Tarixiy qalʼa bölgan Kasbah devorlarning janubida joylaşgan. Porte Agnaou darvozasi kufiy xat bilan bezatilgan va asl holiça saqlangan. Bugun bu hududda qirolning rasmiy qarorgohlaridan biri qad rostlagan, ammo Mansouria masjidi sodda, lekin puxta bezakning ajoyib namunasi. Tengsiz gözallikka ega Bahia saroyi ni ziyorat qiling: bezakli riadlari, yaltiroq marmar hovlisi, sokin boğlari va nafis muqarnaslari (islom meʼmorçiligiga xos şakl) bilan. Hayratlanarli Kutubiya masjidi ni albatta köring: bu 77 metrlik minorasi bilan Marrakeşdagi eng katta masjid. Masjid yaqinida Saʼdiylar maqbaralari joylaşgan: Marokaşning oltin asridan qolgan, taşqi boğlari va meʼmoriy jihatdan hayratlanarli xonalari bor tarixiy qirollik maqbaragohi.
Marrakeş boğlari
Şaharda öziga xos qiyofali bir neça boğ bor. Ulardan biri, Menara boğlari, suv havzasi, Alaviylar ayvoni, mevali va zaytun boğlari bilan Marrakeşning ramziy joyi. Majorelle boği yam-yaşil ösimliklarga boy, unda Berber muzeyi va Yves Saint-Laurent muzeyi joylaşgan.
Marrakeşning zamonaviy qiyofasi
Medinadan sal narida joylaşgan Guéliz mavzesi fransuz mustamlakaçiligi davrida paydo bölgan bölsa-da, bugun Marrakeşning zamonaviy va moda mavzesi. Şarq va Ğarb örtasidagi aloqalarni tuşuniş uçun qadimiy saroyda joylaşgan Musée des Confluences muzeyiga boring va körgazmalari bilan tanişing. Marokaşning sönggi yuz yillik tarixiga nazar taşlaş uçun Maison de la Photographie körgazmalarini tomoşa qiling.
Köproq ilhom uçun alohida maqolamizni öqing: Bir bor ekan, Marrakeşda.
Miknas
Miknas YuNESKO Butunjahon merosi röyxatiga kiritilgan sehrli şahar: u mehmonlarini romantik va maftunkor jozibasi bilan kutib oladi. Tepalik ustidagi bu şaharni Bab Al-Mansour darvozasining zellige bezaklari va şarqona gözalligi uçun “Marokaş Versali” deb ataşadi.
Miknasning Rim tarixi
Miknasdan taxminan öttiz kilometr şimolda joylaşgan Volubilis xarobalari Örta Atlas mintaqasining Rim davri ötmişidan guvohlik beradi: ibodatxonalar, zafar arkasi va bazilika qoldiqlari ajoyib darajada yaxşi saqlangan. Bu joy ham YuNESKO Butunjahon merosi röyxatiga kiritilgan va u yerdan Örta Atlas toğlari ning keng manzarasi oçiladi.
Miknas sulolalari merosi
Albatta körişingiz kerak bölgan joylardan biri Moulay Ismail maqbarasi: Alaviylar sulolasi şarafiga qurilgan, marokaş-andalus uslubidagi marmar ustunlarga tayangan bir neça xonadan iborat maqbara. Bu ziyoratgoh va Marokaşni Yevropa bosqinçilaridan himoya qilgan sulton Ismoilning tarixiy xotirasi. Marrakeş yoki Fosning tinimsiz şovqinidan farqli ravişda Miknasda hayot sokinroq oqadi: bu yerda YuNESKO röyxatidagi medina va ulkan darvozalarni boşqa joylarda kam uçraydigan xotirjamlik va asllik tuyğusi bilan kezasiz. Place Hedim Marrakeşdagi Jemaa el Fna maydonining sokinroq nusxasi. Uni Kara zindoni va Bou Inania madrasasi kabi tarixiy binolar örab turadi. Madrasa Fosdagi madrasa bilan bir xil nomga ega, çunki ikkalasining homiysi Mariniylar hukmdori Abu Inan Faris bölgan. Madrasa tomidan XVIII asrga oid Miknas Jome masjidi ning zumrad rang minorasi körinadi. Maydoni 3 500 kvadrat metr bölgan masjidda namoz öqiladi, har bir burçagi esa Şimoliy Afrika muhandisligining kutilmagan namunasi. Yaqin atrofda Dar Jamaï muzeyi joylaşgan: XIX asrga oid bu saroyda zargarlik buyumlari, sopol va yoğoç buyumlar saqlanadi, riadlar, hammomlar va boşqa Marokaş meʼmorçiligi namunalari körsatilgan.
Muqaddas Moulay Idriss Zerhoun qişloği Zerhoun toği yonbağrida joylaşgan va Volubilis xarobalariga qarab turadi. Bu ziyoratgoh Payğambar Muhammadning avlodi va Marokaşdagi birinçi davlat asosçisi Moulay Idriss al Akhbarga bağişlangan. Avgust oyida muqaddas şahar diniy bayramlarga töladi. Ilgari musulmon bölmaganlar uçun yopiq bölgan qişloq endi hammani yuqoriga örlab boradigan köçalarida sayr qilişga taklif etadi.
Rabot
Marokaşning bugungi poytaxti Rabot dengiz böyidagi tepalikda turgan, XII asrda qurilgan sobiq istehkomli harbiy qarorgoh Kasbah qalʼasi bilan maftun etadi. Rabotga sayyohlar kamroq boradi, uning öziga xos sokin jozibasi bor.
Kasbahda zamonlar oşa sayohat
Rabot böylab sayohatingizni Kasbah des Oudayas qalʼasida, Bab Oudaya darvozasi qarşisida boşlang. Uning peştoqida Muvahhidlar davrida keng tarqalgan kufiy xatda bitilgan Qurʼon oyatlari körinadi. Kasbah masjidi ni köring: u 1150-yilda qurilgan va XVIII asrda islomni qabul qilgan ingliz meʼmori Ahmed el-Inglizi tomonidan asl uluğvorligiga qaytarilgan. Oudayas muzeyi nafaqat Rabotning ijtimoiy tarixini aks ettirgan asarlar töplamini körsatadi, balki Moulay Ismaïlning sobiq saroyi hamdir: klassik ayvonning gözalligi va devor hamda şiftlarni bezagan hunarmandçilik şundan. Arab Ispaniyasi boğlaridan ilhomlangan mustamlaka davri talqini bölgan Andalusiya boğlari ni ziyorat qiling.
Rabotda sulolalarning ahamiyati
XII asrda tugallanmagan masjid minorasi bölişi uçun qurilgan Hasan minorasi nafis va simmetrik möʼjiza. Hasan minorasi, Sevilladagi Giralda va Kutubiya masjidi minorasining abadiy merosi Muvahhidlar sulolasining qudratini körsatadi. Minoraning narigi tomonida Muhammad V maqbarasi joylaşgan: u XX asrda Marokaş hunarmandçiligining xilma-xilligi va hozirgi sulolaning ahamiyatini, yaʼni 1631-yilda Alaviylar hokimiyatga kelganidan bugungaça bölgan davrni aks ettiriş uçun qurilgan.
Rabotdagi Bouregreg daryosi
Salé şahrida Bouregreg daryosining quyiliş joyida joylaşgan Marina Bouregreg poytaxtning eng ramziy joylaridan biri. Qayiqda sayr qiling, tuşlik qiling yoki şunçaki eski va yangi örtasidagi farqni tomoşa qiling. Bouregreg böylab yursangiz, finikiyaliklar, Rim va musulmon davri qoldiqlari aralaşib ketgan, nisbatan unutilgan örta asr istehkomli şahri Chella ga yetib borasiz. Mariniylar qurgan, amaziglar va ularning Qora sultoni Abul Hasan Ali ibn Usmon xotirasiga bağişlangan Chella maqbaragohi ni ziyorat qiling.
