Yevropaning yaşirin madaniyati
Faqat dam oliş uçun boryapsizmi yoki işbilarmonlik safari orasida diqqatga sazovor joylarni körib olmoqçimisiz, Yevropa ning yirik şaharlarini kaşf qiliş doim yoqimli. Biroq köp musulmonlar Yevropaning aksar yirik şaharlari markazida islomiy xazinalar borligini bilmasligi mumkin.
Londondagi islomiy xazinalar
London dunyodagi eng köp madaniyatli şaharlardan biri va öz xilma-xilligi bilan faxrlanadi. Uning meri musulmon, Sadiq Khan, sönggi aholi röyxati maʼlumotlariga köra esa aholining taxminan 15% i musulmon, şuning uçun bu yerda har xil halol taomlarni topiş juda oson. London Britaniya imperiyasining markazi bölgan, 1920-yillarga kelib esa imperiya dunyodagi musulmonlarning yarmidan köpini qamrab olgan. Şuning uçun dunyoning köplab islomiy xazinalari Londonga kelib qolgani ajablanarli emas.
Ham Britaniya muzeyi da, ham Victoria va Albert muzeyi da islom dunyosi tarixiga bağişlangan galereyalar bor: birinçisida Albukhary Foundation galereyasi, ikkinçisida Jameel islom sanʼati galereyasi. Ikkalasida ham VII asrgaça borib taqaladigan sanʼat asarlari va artefaktlarning ajoyib töplamlari namoyiş etiladi. Mahalliy aholi V&A deb ataydigan Victoria va Albert muzeyi islom anʼanalaridan ilhomlangan zamonaviy sanʼat va dizayn uçun Jameel mukofotini ham taʼsis etgan. Tegişli körgazmalar haqidagi sönggi yangiliklarni muzey saytida kuzatib boring.
Britaniya demokratiyasining markazi, Parlament binolari ga borsangiz, 1801-yilda Britaniya armiyasi Misrda qölga kiritgan XVI asrga oid turk töpi yonidan ötişingiz mumkin. U yerda 1869-yilda Lordlar palatasiga tayinlangan birinçi musulmon aʼzo, Lord Stanley (Abdul Rahman) haqida ham bilib olasiz.
Londonda faqat bitta masjidga borsangiz, u Regentʼs Park masjidi, rasmiy nomi bilan London markaziy masjidi bölsin. Bexato tanib olinadigan oltin gumbazi bilan u Londonning eng maşhur obidalaridan biriga aylangan.
Majmua tarkibiga kiruvçi Islom madaniyati markazi ilk bor 1944-yilda oçilgan. U qurilgan yerni qirol George VI Britaniya musulmonlariga sovğa sifatida bergan. Bu özaro kelişuv edi: Misr qiroli Faruq buning evaziga Qohirada anglikan sobori quriş uçun yer bergan.
Londonga bağişlangan maqolamizda batafsil öqing: London: dunyo poytaxti.
Musulmon sanʼati: Parij
Parij sanʼat va madaniyat şahri sifatida tanilgan, buni eng yaxşi körsatadigan joy esa uning eng maşhur sanʼat muzeyi Louvre. Sobiq prezident Mitteran muzeyni kengaytiriş uçun ulkan meʼmoriy loyihani boşlagan va dunyoga monumental şişa piramidani taqdim etgan. Oradan yigirma yildan köproq vaqt ötgan bölsa ham, köp tanqidçilar uni hamon qabul qilmagan.
Yaxşiyamki, Louvrega 2012-yilda qöşilgan eng yangi qism ançagina iliq kutib olindi. Unda Louvre islom sanʼati bölimi joylaşgan: bu Cour Visconti hovlisi bölib, uning ustini tarixiy hovli devorlariga tegmay turadigan ajoyib tölqinsimon şişa tom yopib turadi, şu tariqa asl bino butunligiça saqlanib qolgan. Qaysi tomondan qaraşingizga qarab, u qum barxanlarini, tölqinlarni yoki oqayotgan matoni eslatadi. Borib özingiz köring va özingiz xulosa qiling.
Bu yerda saqlanadigan islom sanʼati töplami ham xuddi şunday taʼsirli. Unda uç qitʼa va 1 300 yildan ortiq tarixni aks ettiruvçi 3 000 dan ortiq buyum namoyiş etiladi.
Parijda körgazma va tadbirlar ötkaziladigan bir neça madaniyat markazi ham bor. Sayohatingiz davomida nimalar bölayotganini bilib oliş uçun Arab dunyosi instituti (Institut du Monde Arabe) va Jazoir madaniyat markazi (Centre Culturel Algérien) dasturlarini körib çiqing.
Parijga bağişlangan maqolamizda batafsil öqing: Parij: aytilmagan hikoyalarga töla şahar.
Islomiy merosga boy Ispaniya şaharlari: Granada, Kordova, Barselona va Madrid
Andalusiya mintaqasi 700 yildan ortiq hukmronlik qilgan Umaviylar xalifaligining markazida bölgan. Uning eng gözal ikki şahrida mavrlar hukmronligi davrining muhim obidalari bor. Granada ga keladigan har bir musulmon mehmon uçun dunyoga maşhur Alhambra safarning eng yorqin lahzasi böladi. Bu XIII asrda qirol Muhammad I öziga saroy qilib tanlagan salobatli qalʼa. U şaharga qarab turgan baland tepalikda joylaşgan.
Yaqin atrofda gözal boğlari bilan Granada jome masjidi (Mezquita Mayor de Granada) va şaharning eski arab mahallasi Albayzin joylaşgan. Ispaniyadagi mavr meʼmorçiligining yana bir buyuk obidasi Kordova jome masjidi (Mezquita-Catedral de Córdoba) Kordova şahrida joylaşgan: uning nafis bezatilgan ustunli namoz zali va oltin mozaikalar bilan jilolanib turgan ajoyib gumbazini tomoşa qiling.
Afsuski, Barselona da islom davrining izlari köp emas, çunki şahar nisbatan qisqa, atigi 85 yil musulmonlar hukmronligi ostida bölgan. Madrid ga borsangiz esa, Yevropadagi eng katta masjid M30 masjidi va Islom madaniyati markazi (Centro Cultural Islamico) uçun vaqt ajrating. Uning qiziqarli töplamida dunyoning turli burçaklaridan keltirilgan Qurʼonlar bor.
Ispaniyaga bağişlangan maqolamizda batafsil öqing: Ispaniya: Umaviylar merosini qayta kaşf etayotgan yönaliş.
Sarayevo: Yevropa qalbidagi islomiy durdona
Yevropaning yirik şaharlari haqida gap ketganda Sarayevo birinçi bölib xayolga kelmasligi mumkin, lekin aynan şuning uçun bu yerga sayohat juda yangiça taassurot beradi, buning ustiga narxlar ham juda hamyonbop. Aslida u Yevropa tarixining markazida turadi: aynan şu yerda ersgersog Franz Ferdinand otib öldirilgan va bu Birinçi Jahon uruşi boşlanişiga sabab bölgan.
Sarayevo yuzlab yillar davomida Usmoniylar davlati tarkibida bölgan, uning taʼsiri mamlakat meʼmorçiligi, taomlari va tilida hali ham sezilib turadi, şuning uçun Turkiyani biladiganlarga bu yer juda tanişdek tuyuladi. Sarayevoning eski şahri Bascarsija keng maydonlari, ulkan favvoralari va labirintga öxşaş bozori bilan deyarli butunlay usmoniyça ruhda. XVI asrga oid Gazi Husrev-beg masjidi va madrasasi hamda usmoniy interyeri gözal saqlanib qolgan qiziqarli Svrzo uyi ga albatta boring.
Yugoslaviya tarkibidagi Bosniya va Gersegovina Respublikasining birinçi prezidenti Alija Izetbegović katta hurmatga sazovor bölgan, ayniqsa musulmonlar uni “Bosniya va Gersegovinaning dono qiroli” deb uluğlagan. Uning qabrini Sarayevodagi Kovači harbiy memoriali va qabristoni da ziyorat qiling: u vasiyatiga köra 1992-1996-yillarda Sarayevo dahşatli şaroitda qamalda bölgan paytda halok bölgan Bosniya armiyasi askarlari yonida dafn etilgan.
Bir kunlik sayohat bilan Mostar ga boring (yöl-yölakay poyezddan ajoyib manzaralar oçiladi) va uning maşhur köprigi Stari Most ni, şuningdek usmoniy binolari bölgan yoqimli eski şaharni köring. Köprik buyuk usmoniy meʼmor Mimar Sinanning asl loyihasi asosida qurilgan.
Şuningdek, bir kunlik sayohat qilib, 1995-yilda Serb armiyasi tomonidan öldirilgan 8 372 tinç aholi xotirasiga bağişlangan juda taʼsirli Srebrenitsa qirğini qurbonlari memoriali ni ziyorat qiliş mumkin.
Sarayevoga bağişlangan maqolamizda batafsil öqing: Sarayevo mehmonlarni iliq kutib oladi.
Rim: abadiy şaharda islom aks-sadolari
Abadiy şahar Rim qadimiy obidalari bilan butun dunyoga maşhur, lekin köpçilik bu yerda islom izlarini ham topib hayron qoladi. IX asrdayoq şaharga arab savdogarlari kelib örnaşgan va savdo hamda ilm-fanda öz izini qoldirgan. Vatikan kutubxonasi da islomning oltin davriga oid, saqlab qolingan va lotin tiliga tarjima qilingan noyob qölyozmalar bor, ular Yevropaning intellektual rivojlanişiga taʼsir körsatgan. Taşrifçilar Lepanto jangida qölga olingan usmoniy töplarni Kapitoliy muzeylari da körişlari mumkin. Bugun Rimda Rim katta masjidi joylaşgan: bu Yevropadagi eng katta masjid bölib, nafis ravoqlari, sokin namoz zali va köpçilikka Örta yer dengizi manzaralarini eslatadigan zaytunzorlari bilan ajralib turadi.
Rimga bağişlangan maqolamizda batafsil öqing: Rim: abadiy şahar.
Berlin: islomiy taʼsirlarga ega zamonaviy poytaxt
Rang-barang madaniyatlar uyğunlaşgan Berlin Germaniyaning musulmon dunyosi bilan uzoq yillik aloqalarini aks ettiradi. Berlinning YUNESKO röyxatiga kiritilgan Muzeylar orolida joylaşgan Pergamon muzeyi da Urdundan keltirilgan ilk islom sanʼatining durdonasi, maşhur Mshatta fasadi hamda islom dunyosining boşqa xazinalari saqlanadi.
Berlinda Yevropadagi eng faol musulmon jamoalaridan biri yaşaydi, şahar böylab 80 dan ortiq masjid bor. Klassik usmoniy meʼmorçiligidan ilhomlangan Şehitlik masjidi ayniqsa diqqatga sazovor, uning yonidagi madaniyat markazida tez-tez körgazmalar va jamoat tadbirlari ötkaziladi.
Berlinning turli tumanlarida sayr qilar ekansiz, turk bozorlari va halol taomlar beriladigan kafelarni ham uçratasiz: bu şaharning köp madaniyatli ruhining isboti.
Berlinga bağişlangan maqolamizda batafsil öqing: Berlin: Yevropaning madaniy poytaxti.
Amsterdam: madaniyatlar almaşinuvi porti
Amsterdam uzoq vaqtdan beri Yevropa bilan keng dunyo orasidagi darvoza bölib kelgan, şaharning islom dunyosi bilan aloqalari esa asrlar oldin boşlangan. Niderlandiyalik savdogarlar usmoniy portlarida faol bölgan, ularning merosini Amsterdam töplamlarida köriş mumkin. Tropenmuseum Osiyo va Afrikadagi islom madaniyati va sanʼati haqida qiziqarli tasavvur beradi, Rijksmuseum esa islom sopol buyumlari va xattotligining nafis namunalarini namoyiş etadi. Bugun Amsterdamda gullab-yaşnayotgan musulmon jamoasi yaşaydi. Şaharning eng diqqatga sazovor joylaridan biri Westermoskee Aya Sofya: bu Niderlandiyadagi eng katta masjid bölib, usmoniy uslubidagi gumbazi va minorasi kanallar böyida viqor bilan qad rostlab turadi.
Portugaliya: Lissabon, Porto, Aveiro va Algarve sohili
Portugaliyaning islomiy merosi asrlar davom etgan mavrlar hukmronligidan boşlanadi va ayniqsa janubiy hududlarida yaqqol körinadi. Lissabon bu ötmişni eski arab madinalarini eslatuvçi egri-bugri köçalari bilan Alfama tumani da aks ettiradi, Milliy qadimiy sanʼat muzeyi da esa mamlakatning dengiz sayohatlari davridagi aloqalaridan qolgan islomiy artefaktlar saqlanadi. Porto da köplab çerkov va saroylarni hali ham bezab turgan, mavrlar olib kirgan nafis sirlangan koşinlar, azulejolarda islom taʼsirini izlang.
Gözal kanallari bilan maşhur Aveiro Portugaliya qişloq xöjaligini şakllantirgan arab suğoriş tizimlarini eslatadi. Yanada janubdagi Algarve sohili 500 yildan ortiq musulmonlar hukmronligi ostida bölgan, uning qalʼalari, joy nomlari va sitrus boğlarida hali ham Al-Andalus aks-sadosi sezilib turadi. Bugun bu yerda şu aloqalarni saqlab kelayotgan masjidlar va musulmon jamoalarini ham uçratasiz.
Portugaliyaga bağişlangan maqolamizda batafsil öqing: Portugaliya: möʼjizalarga töla mamlakat
Yevropaning qaysi şahrini tanlamang, Halalbooking saytida noyob halol filtrlarimiz yordamida qidirsangiz, byudjetingizdan qatʼi nazar, ehtiyojlaringizga mos turar joy topasiz.
