Dunyo böylab Ramazon hayiti qanday nişonlanadi
Ramazon hayiti Ramazonda öttiz kun röza tutilgandan keyingi quvonç va bayram vaqti. Har bir oilaning öz anʼanalari bor: baʼzilari butun dunyoda bir xil, masalan, yangi kiyim kiyiş, sevimli taomlarni birga baham köriş va sovğa almaşiş; boşqalari esa joydan joyga ançagina farq qiladi.
Qanday anʼanalar borligini köriş uçun dunyo böylab hayit bayramlariga virtual sayohat qilib, musulmon birodarlarimiz turli mamlakatlarda bu muhim bayramni qanday nişonlaşini kuzataylik.
Hayit namozi
Musulmon dunyosining qayerida bölmang, hayit namoziga ketayotganlar aytayotgan hayit takbiri ni eşitasiz: Allohu akbar, Allohu akbar, lo ilaha illalloh, vallohu akbar, Allohu akbar va lillahil hamd sadolari köçalarda yangraydi va bayramga tayyorlanayotgan hayajonli bolalarning quloğiga yetib boradi.
Masalan, Turkiyada oilalar odatda tongda juda erta turib, duş qabul qiladi, eng yaxşi kiyimlarini kiyadi, yoqimli atir sepadi, Payğambarimiz Muhammad (s.a.v.) sunnatiga binoan bir neça dona xurmo yeydi, oilaning erkak aʼzolari esa hayit xutbasi ni tinglaş uçun mahalladagi masjidga boradi, birga namoz öqiydi va bir-birini “Ramazan mübarek olsun” (Hayitingiz muborak) deb tabriklaydi.
Janubi-şarqiy Osiyodagi Indoneziyaning kiçik şaharça va qişloqlarida butun aholi, erkaklar, ayollar va bolalar hayit namozi uçun eng katta maydon, boğ yoki eng katta masjidda yiğiladi. Ayollar anʼanaviy mukena kiyadi: bu keng biçilgan, ikki qismli oq namoz libosi. Erkaklar baland, qattiq yoqali uzun yengli oq köylak kiyadi. Oq kiyimdagi minglab odamlar oq dengizni eslatadi, bu maftunkor manzara. Oq köylakdan taşqari anʼanaviy indoneziyalik erkaklar libosiga oval şakldagi, baʼzan bezakli peci deb ataladigan anʼanaviy boş kiyim va unga mos şim kiradi. Peci nomi, ehtimol, gollandça petje sözidan kelib çiqqan, u sözma-söz “kiçik şlyapa” degan maʼnoni anglatadi; balki turkça fez sözidan olingandir. Mintaqaga qarab erkaklar blangkon, udeng yoki boşqa mahalliy anʼanaviy boş kiyimni peci ning örniga kiyadi. Songkok esa uning Malayziyadagi nomi. Malayziyaliklar anʼanaga köra baju melaju deb ataladigan, belga öraladigan mato kiyadi.
Şirinliklar
Şirinliklar haqida gap ketganda, Turkiyada Ramazon hayiti “Ramazan Bayramı” deb atalişidan taşqari, baʼzilar uni “Şeker Bayramı” ham deydi. Bu “şakar bayrami” yoki “şirin bayram” deb tarjima qilinadi va bayramning asosiy jihatlaridan birini taʼkidlaydi: bu jihat dunyoning qayerida bölmang, birdek muhim. Ramazon oyi davomida röza tutilgandan keyin Ramazon hayiti şirinliklardan bahramand böliş vaqti, ayniqsa bolalar uçun. Oilalar asalga botirilgan pişiriqlardan, masalan, yupqa xamir qatlamlari va pista bilan tayyorlanadigan pahlava yoki kadayıf deb ataladigan şarbatga botirilgan nondan bahramand böladi.
Şuningdek, Misrda ham kahk kabi şirinliklar, yaʼni yonğoq bilan töldirilib, qand upasi sepilgan pişiriqlar hayit bayramida katta örin tutadi. Ular mazali örik şarbati Qamar al-deen bilan içiladi.
Hayit şirinliklari Marokaşda ham öziga xos: bu maʼmul, yaʼni xurmo bilan töldirilgan ziravorli peçenye, Malayziyada esa kuih nenas, mazali ananasli peçenye. Iroq va Saudiya Arabistonida yonğoq va xurmo bilan töldirilgan, atirgul taʼmli kleicha peçenyesini tatib körişingiz mumkin. Biroq eng rang-barang şirinlik uçun mukofot Indoneziyaga nasib etadi: u yerda ming qatlamli kamalak tort lapis legit tayyorlanadi.
Oilaviy dasturxon
Bu kunlarda Birlaşgan Arab Amirliklarida yilning şu paytidagi mazali taom ouzi: ziravorli eçki göşti, guruç va qarağay yonğoği solingan pişiriq. Turkiyada Usmonli davrida paydo bölgan, qöy göşti va baqlajondan tayyorlanadigan hünkar beğendi, qalampir dolmasi yoki guruçli tovuq kabi anʼanaviy taomlar tortiladi. Malayziyada bu rendang, yaʼni ziravorli dimlangan göşt, lontong, yaʼni kubik şaklidagi guruç bilan vegetarian kokos karri, yoki hatto olovda butunlay pişirilgan qöy. Marokaşda esa Ramazon hayitida kuskus yeyiş anʼanaga aylangan.
Hayitda bölişiş
Masalan, Malayziyada Ramazon hayiti “Hari Raya” deb ataladi. Bayramning asosiy qismi “oçiq eşiklar” deb ataladigan gözal anʼana. Saroyda yaşaysizmi yoki kamtarona uyda, musulmonlar anʼanaga köra dasturxon yozib, qöşnilarini bayram taomlariga taklif qiladi va uylarining eşigini oçib qöyadi. Malayziya köp madaniyatli jamiyat, hayit esa butun jamiyatning bayrami: turli din va madaniyat vakillari birga nişonlaş va taom baham köriş uçun yiğiladi.
Saudiya Arabistonida ham Ramazon hayitida bölişiş anʼanasi bor: odamlar kambağal oilalarning uylari oldiga ismini oşkor qilmasdan guruç va boşqa oziq-ovqat qoldirib ketadi.
Ramazon hayiti tadbirlari
Köplab mamlakatlarda Ramazon hayiti kunlari katta bayram tadbirlari ötkaziladi. Indoneziyada Ramazon hayiti “Lebaran” deb ataladi, bayramda köçalarga baraban va petardalar bilan köp odam çiqadi. Madaniy tadbirlar va şoular boşqa mamlakatlarda ham, masalan, BAA da ötkaziladi.
Ramazon hayiti sovğalari
Butun dunyoda Ramazon hayitida oilalar sovğa almaşadi, odamlar yaqinlariga sovğa beradi. Köp mamlakatlarda bolalarga pul beriş odat tusiga kirgan: Malayziyada uni duit raya yoki “yaşil pul konvertlari” deyişadi.
Afğonistonning ğaroyib hayit anʼanasi
Afğoniston da, ehtimol, eng ğaroyib hayit anʼanasi bor. U Tokhm-Jangi deb ataladi: qattiq qaynatilgan tuxumlar böyaladi va ular bilan bellaşiladi. Raqib bilan tuxumlarni uriştirasiz: öz tuxumingizni sindirmasdan raqibning tuxumini sindiriş kerak.
Halalbooking.com butun dunyo böylab halol xususiyatlarga ega mehmonxonalar va xususiy villalarda qolib, xalqaro sayohatingizni rejalaştirişga yordam beradi.
Hayitingiz muborak bölsin. Alloh taolo sizga va yaqinlaringizga barakalarini yoğdirsin, bu muborak kunda eng oliy baxt va quvonç ato etsin.
