“Jeddah Ghair”: Jidda boşqaça
Jidda, Saudiya Arabistonining dengiz böyidagi ulkan şahri, eski va yangi haqida maftunkor hikoya söylab beradi. Uning norasmiy şiori “Jeddah Ghair”, yaʼni “Jidda boşqaça”, xalq afsonalari va zamonaviy möʼjizalar yonma-yon turgan bu nufuzli şaharni qiziq tomondan oçib beradi. Jidda Makka va Madina ga olib boradigan ruhiy darvoza, sarmoya va boylikning jöşqin xalqaro markazi, Qizil dengiz böyida turli noyob taassurotlar beradigan yangi dam oliş maskani hamdir.
Jöşqin va yarqiroq Jidda Qizil dengiz böyida yastanib yotadi va sayyohlarni sohildagi son-sanoqsiz köngiloçar maskanlar, kurortlar, savdo kvartallari, oçiq havodagi sanʼat haykallari va yana köp narsalarni köriş uçun çorlaydi. Saudiya Arabistonidagi ikkinçi eng yirik şahar bölsa-da, Jidda köp narsada birinçi: Ginnes rekordlari kitobida uning bir neça rekordi bor, u muhandislik, meʼmorçilik va köngiloçar inşootlarda kaşşof hisoblanadi.
Qanday dam oliş izlamang, Jidda har bir qiziqiş va istakka javob beradi: osoyiştalik va xotirjam tafakkur istaganlardan tortib adrenalin işqibozlari va tarix muxlislarigaça.
Tarixiy Jidda: Makka darvozasi
Jiddaning ahamiyati VII asrda, uçinçi xalifa Usmon ibn Affon (r.a.) uni Makkaning rasmiy darvozasi qilib belgilaganida oşa boşladi. Bu şaharning kelajagini belgilab berdi va uni turli madaniyatlar uzluksiz kelib turadigan markazga aylantirdi. Butun dunyodan musulmonlar bu gullab-yaşnayotgan islomiy bandargohga kelib, savdo va ğoyalar olib kelişgan. Bugun ham Jidda asosiy Umra Plus yönalişlaridan biri: muqaddas şaharlardan taşqari ham Saudiya Arabistoni Podşohligida qolmoqçi bölganlar şu yerga keladi. Tezyurar Haramain Express poyezdi Makka va Madinani qirol Abdulaziz aeroporti içidagi Jidda aeroporti bekati bilan tez va qulay boğlaydi.
Jidda meʼmorçiligi Osiyo, Hindiston va Yevropa orasida qatnagan xalqaro savdogarlarning ulkan taʼsirini yaqqol körsatadi. Islom madaniyatining bu durdonasi asrlar davomida gullab-yaşnagan. Bugun mehmonlar ziyoratçilarning katta oqimini kutib oliş uçun qurilgan uylarda tunaşi mumkin. Şahar turli madaniyatlar va odamlarning özaro muloqoti atrofida qurilgan va bugungaça öşa iliq, mehmondöst muhitni saqlab qolgan.
Baʼzilar Havvo (عليها السلام), yaʼni Odam payğambarning (a.s.) birinçi va yagona rafiqasi Jiddada dafn etilgan va şahar uning nomi bilan atalgan, deb hisoblaydi, çunki arab tilida “jidda” “buvi” degani.
Jiddaning eng yaxşi diqqatga sazovor joylari
Jidda sohil bulvari va Corniche
Janubiy Corniche
Qirol Fahd favvorasi
Al-Balad
Al Tayebat City
Abdul Raouf muzeyi
Jidda plyajlari
Al Shallal attraksionlar parki
Atallah Happy Land parki
Bay La Sun Marina & Yacht Club
Fakieh akvariumi
Jidda sohil bulvari va Corniche
Jidda sohil bulvari şahar dengiz böyidagi hayotning 30 km uzunlikdagi jonli qismi. Bulvar hammani jalb qiladigan qilib loyihalangan: çömiliş uçun kiçik qöltiqlar, yam-yaşil, parvariş qilingan landşaftlar, mazali taomlar taklif etadigan restoranlar, tekis velosiped yöllari va yarqiroq pirslar bor.
Janubiy Corniche
Janubiy Corniche eng kam gavjum qöltiq bölib, Jidda markazidan 45 km uzoqlikda joylaşgan. Jidda sohili 110 km ga çözilgani uçun uç qismga bölinadi. Janubiy Corniche böylab restoranlar, parklar va hatto flamingolarni uçratasiz. Bu yer tinçroq plyajlar va osoyişta dengiz manzaralari, dengiz va qum izlaganlar uçun ajoyib joy.
Qirol Fahd favvorasi
Qirol Fahd favvorasi dunyodagi eng baland yirik suv favvorasi. U şahar tungi hayotining markazi: favvora yarim tungaça yoritilib turadi va uni körgani sayyohlar ham, mahalliy aholi ham keladi.
Al-Balad
Gavjum, YuNESKO Butunjahon merosi röyxatiga kiritilgan Al-Balad zamonaviy şahar markazidagi tarixiy mahalla: uning qadimiy devorlari, sölim köçalari va yoqimli restoranlari köp asrlik tarixga guvoh bölgan asl anʼanaviy ruhni saqlab qolgan. Al-Baladda ehtiyotkorlik bilan muhofaza qilinadigan, rang-barang tarixiy binolar köp. Bu “vaqt kapsulasi”ni piyoda aylanib çiqqan maʼqul. Quyuq qahva donlari, şirin lokum va tutatqilarning kuçli isi anqib turgan köçalarda sayr qiling. Ipak buyumlar, uyum-uyum xurmo va butun islom olamidan keltirilgan mollar terilgan rastalarni tomoşa qiling.
Al-Balad tarix davomida markaziy öringa ega bölgan, bunga munosib gözal joy. Bugungi mehmonlar uçun “Tarixiy Haj yöli” belgilar bilan körsatilgan: ular Jidda qadimda Haj va Umra yölidagi ziyoratçilar uçun bekat bölganini eslatadi. Bugungi musulmon mehmonlar Makkaga vaqtida yetib boriş umidida köpinça Haj mavsumidan 6 oy oldin yölga çiqqan ötmişdagi musulmonlar bilan özlarini boğliq his qilişlari mumkin.
Bu qiziqarli eski şaharda sakkizta tarixiy darvoza yoki eşik (arabçada “bab”) bor, ular tunda içkaridagi tor köçalarni himoya qiliş uçun yopilgan; bundan taşqari, öndan ortiq tarixiy uy saqlanib qolgan. Tarixiy Makka darvozasi (Bab Makka) ommabop diqqatga sazovor joy, u muqaddas şaharga ketayotgan ziyoratçilar uçun muhim möljal bölgan. Al-Baladdan ötiş ular uçun katta yengillik edi, çunki manzil nihoyat yaqin qolgan edi.
Al-Baladda albatta körişga arziydigan boşqa joylar:
Nassif uyi muzeyi (Bait Nassif): Nassif uyi muzeyi tarixiy va madaniy buyumlarning ajoyib xazinasi. Muzey va madaniyat markazi galereya va kafelarga aylantirilgan 40 xonadan iborat, u Jiddadagi şarqona uslubdagi birinçi arab uyi bölgan binoda joylaşgan.
Jidda uyi va “Yaxşi kunlarimiz” muzeyi (Bait Sallom): Bu maftunkor muzey mehmonlarga ötmişda Jiddada yaşaş qanday bölganini tasavvur qiliş imkonini beradi, u ötgan turmuş tarzining vaqt kapsulasi sifatida saqlangan. Hindistondan keltirilgan mebel, Misr paxtasi, Yevropa şirinliklari va Hijoz uslubidagi ötiriş joylari bilan bu uy islom olamidagi madaniyatlararo almaşinuv kundalik hayotga qanday taʼsir qilganini yaxşi körsatadi.
Bab Jadid: Al-Balad böylab sayohatni Bab Jadiddan (Yangi darvoza) boşlang: u 1940-yillar boşida qurilgan va bir paytlar mahallaning asosiy kirişi bölgan. Darvoza gavjum eski Balad markazini qöriqlab turgan.
Al-Balad kafelari: Al-Balad kafelari hordiq çiqariş va tarixiy muhitni his qiliş uçun ajoyib joy. Hayot qaynab turgan köçadagi kafeda ötirasizmi yoki kamalak rangli binolar va tumanli osmon manzarasi oçiladigan tomdagi kafedami, bu taassurot albatta esda qoladi.
Al Tayebat City
Xalqaro Tayebat fan va bilim şahri Jiddaning Al Faisaliyah tumanidagi muzey majmuasi. Bir paytlar saroy bölgan majmua bir neça binodagi yuzlab xonalarda qadrli anʼanaviy hijoz meʼmorçiligini namoyiş etadi. Islom ilm-fani va taʼlimida “ilm” tuşunçasi bugun biz biladigan tabiiy fanlardan ança kengroq bölgan: bu bilimga yaxlit yondaşuv edi. Muzey islom tarixini Islom merosi uyi, Xalqaro meros uyi va Ommaviy meros körgazmasi orqali jonlantiradi. Mehmonlar qölyozmalardan tortib qurol-yaroğ va kiyim-keçaklargaça hamma narsani körişi mumkin.
Abdul Raouf muzeyi
Abdul Raouf muzeyi Jidda tarixi va bilimlarini namoyiş etadi. Unda şaharning 2 500 yillik uzoq tarixi, qadimiy arxeologik, Usmonli va Saudiya tarixi körsatilgan. Muzey binosi rawashin meʼmorçiligining ajoyib namunasi: yoruğlikni ötkazib, issiqni tösadigan panjarali yoğoç derazalar uning özgaçaligi.
Jidda plyajlari
Issiq havo, musaffo osmon va iliq suv Jiddani plyajda dam oliş uçun ideal joyga aylantiradi. Qizil dengizning firuza rang suvlari toza, oltin rang qumli plyajlarni yuvib turadi. Jidda qöltiğida çömiliş, piknik, ekstremal suv sporti yoki şunçaki hordiq uçun oçiq son-sanoqsiz plyajlar bor.
Qirol Salmon qöltiği plyaji: Jiddaning eng gözal plyajlaridan biri hisoblanadigan sokin plyaj, dengiz uzra quyoş botişini tomoşa qiliş uçun ayni muddao.
Thuwal plyaji: Plyaj haqida öylaganda kamdan-kam odam masjidni esga oladi. Thuwal plyaji yonidagi dengiz böyi masjidi nomi bilan atalgan, suvda ötkazilgan kundan keyin u kundalik namozlaringiz uçun oçiq.
Xususiy plyajlar: Köplab xususiy plyajlarda golf maydonlari, akvaparklar, plyaj villalari kabi qulayliklar bor va suv sporti bilan şuğullaniş oson.
Al Shallal attraksionlar parki
2005-yilda oçilgan Al Shallal oddiy attraksionlar parki emas, balki har yili bir milliondan ortiq mehmon keladigan majmua. Bu yerda hamma narsa bor: adrenalin izlovçilar uçun hayajonli attraksionlar, har qanday yoşdagilar uçun oilaviy attraksionlar, yuqori darajadagi restoranlar, muz maydonçalari, öyin avtomatlari zallari va köngilli keçalar. Ayollar uçun keçalar har çorşanba soat 17:00 dan 01:30 gaça ötkaziladi. Park 3 qismga bölingan: Amazonka çangalzorlari uslubidagi qism, Yevropa qişloği va Uzoq Şarq qişloği.
Atallah Happy Land parki
Atallah Happy Land Jiddadagi eng yirik attraksionlar parklaridan biri. Unga boriş oson, u yerdan Qizil dengizning ajoyib manzarasi oçiladi. Parkda oçiq havoda bunji-batut, skalolazlik devorlari kabi maşğulotlar, yopiq zallarda esa bouling, konkida uçiş, aeroxokkey va bilyard bor.
Bay La Sun Marina & Yacht Club
Bay La Sun Marina & Yacht Club har qanday suv sporti uçun joy: sayyohlar suvga şönğişi, maska va trubka bilan suzişi, hatto ijaraga olingan baliq ovlaş anjomlari bilan baliq tutişi mumkin. Marinada Aqua Fun joylaşgan: bu butun oila uçun suzuvçi parkka ega noyob suv maskani. Biroz osoyiştaroq hordiq izlaganlar uçun Yam Beach bor: marjon riflari, tiniq suv va plyajda kunni yoqimli ötkaziş uçun barça qulayliklarga ega gözal çömiliş joyi.
Fakieh akvariumi
Fakieh akvariumi Jiddadagi noyob maskan bölib, mehmonlarga Qizil dengizning ekzotik flora va faunasi bilan tanişiş imkonini beradi. Akvarium tunnellarida 7 000 dan ortiq ekzotik dengiz jonzotini juda yaqindan köriş mumkin. Har kungi delfin va dengiz şerlari şousi Allohning suv ostidagi maxluqlari mahorati va gözalligini his qilişning ajoyib usuli.
Jiddadagi eng yaxşi taassurotlar
Saudiya Arabistoni madaniyatiga töliq şönğimasangiz, safaringiz töliq bölmaydi.
Qahva madaniyati
Saudiya Arabistonida qahva madaniyati mehmondöstlikning ramziy ifodasi va muloqot usuli. Kardamon va ziravorlar qöşilgan, qalbni isitadigan saudiya qahvasini albatta tatib köring. Boşqa maxsus qahva turlarini istasangiz, qahvaxonalarda dunyoning turli burçaklaridan keltirilgan juda köp xil qahva bor. Har bir mamlakatning öz mahalliy içimliklariga alohida mehri bor, musulmon olamida esa qahva yoki çoy köpinça suhbatlaşişning eng samimiy usuli.
Ud
Arabiston atir bozorida yetakçi bölgan maşhur udning vatani. Ud agar daraxtidan olinadigan smola bölib, uning kuçi va çuqurligi yetiliş jarayonidan keladi. Bu “suyuq oltin” isini his qilmay Jiddaga safar töliq bölmaydi. Anʼanaviy bozorlarni aylanib, udning köp qöllaniliş usullari bilan tanişiş mumkin. Anʼanaviy yoğ yoki atir sepgiç körinişidagi ud ommabop esdalik sovğasi, lekin bakhoor, yaʼni yoqimli hid çiqariş uçun yoqiladigan daraxt qipiqlarini ham sotib olişingiz mumkin. Anʼanaga köra u muqaddas maʼnosi tufayli juma kunlari va hayitlarda işlatiladi.
Jidda tabiati
Oy vodiysi
Oy vodiysi sirli durdona. Vodiy deb atalsa-da, u quyoş botişi va yulduzlarni tomoşa qiliş uçun ideal manzara yaratadigan sokin çöl kengligi. Bu yer lager quriş uçun ideal joy va şahar şovqinidan qoçib, Allohga va tabiatga ruhan yaqinlaşiş istagan mahalliy aholining sevimli maskani.
Barxanlarda avtosafari
Barxanlarda avtosafari qum tepaliklari va Saudiya çölining özgaça tabiatini his qilişning sarguzaştli va esda qolarli usuli. Turni internetda yoki turistik markazlarda bron qiliş mumkin. Har bir tur özgaça bölib, turli taassurotlar beradi: lagerda tunaş, çöldagi tungi şoular, piyoda sayr, qoyaga tirmaşiş, qumda çanğida uçiş, 4x4 jiplar, bagilar yoki toğ velosipedlari.
Jiddada xarid
Jiddada xarid qiliş ajoyib bölişi mumkin. Sizga kerak bölişi mumkin bölgan hamma narsani taklif etadigan son-sanoqsiz xalqaro tarmoqlar va dökonlar bor. Benuqson meʼmorçilikka ega savdo markazlari xaridorlarni dökonlar labirintiga olib kiradi. Bozorlar va rastalarda oddiy ayollar kiyimlari, halol şirinliklar va eng sönggi texnologiyalar sotiladi.
Mall of Arabia
Arabistondagi eng yirik savdo markazida 300 dan ortiq dökon, xizmat va köngiloçar maskan bor, bolalarni qiziqtiradigan Kidzania ham işlaydi, aeroportga juda yaqin bölgani uçun esa sönggi daqiqadagi xaridlarga qulay.
Red Sea Mall
Red Sea savdo markazida Jiddadagi birinçi 12 zalli, turli toifadagi zallarga ega kinoteatr joylaşgan. Savdo markazi mehmonlarni eng yirik yopiq favvoralardan biri, köplab restoranlar va fastfud nuqtalari bilan kutib oladi.
Souq Shatee
Bu klassik bozor Shatee masjidi atrofida joylaşgan. Bu köça taomlari va kundalik zarur narsalardan tortib haşamatli buyumlargaça sotadigan yuzlab dökonlarga ega, oçiq osmon ostidagi bozor. Kunduzi issiq bölgani uçun bozor salqin keçqurunlari jonlanadi.
Jiddadagi masjidlar
Al-Rahmah masjidi
Jidda sohilida suv uzra turgandek körinadigan Al-Rahmah masjidi “Suzuvçi masjid” nomi bilan ham maşhur va meʼmorçilik möʼjizasi hisoblanadi. Masjidning asosiy inşootlari dengiz sathi ostida loyihalangan, şu sababli masjid tölqin va suvga qöşilib ketgandek ajoyib taassurot qoldiradi. Masjid 21 000 namozxonni siğdiradi, uning oq marmar bilan bezatilgan hayratlanarli içki qismi, zamonaviy va klassik islom sanʼati hamda firuza rang gumbazi bor. Bu gözal maskanga bepul kiriladi va u 24 soat oçiq.
Qirol Saud masjidi
Bu salobatli masjid Jidda şahridagi eng yirik masjid bölib, uni Saudiya Arabistonida 15 dan ortiq masjid loyihalagan maşhur misrlik meʼmor, zamonamiz ustasi Abdel Wahed El-Wakil loyihalagan. Bu yarqiroq oq masjid taxminan 9 700 kvadrat metr maydonni egallaydi, uning namozxonasining özi qariyb 2 500 kvadrat metr. Aslida bu masjiddagi hamma narsa ulkan miqyosda qurilgan: eng yirik gumbazining diametri taxminan 20 metr, balandligi 40 metrdan ortiq, minorasi esa osmonga 60 metr böy çözgan.
Qirol Fahd masjidi
Bu masjid tipik mavritan uslubida qurilgan va Marokaşning ulkan masjidlariga, ayniqsa Marrakeşdagi Kutubiyya masjidiga juda öxşaydi: meʼmorçiligi uni Podşohlikdagi boşqa masjidlardan ajratib turadi. Içki qismi ham sayqallangan pollar, nafis işlangan ustunlar va ustida uçburçak gumbazlar bölgan mavritan ravoqlari bilan kişini hayratga soladi.
Oişa masjidi
Tanʼim masjidi nomi bilan ham tanilgan bu zamonaviy masjid masjidlarning anʼanaviy ramziy unsurlarini yangiça talqin qilgan: uning konus şakli va billur oynadan işlangan minbari yangi meʼmoriy nigohni taklif etadi. Masjid Umra yoki Haj safarini boşlayotgan ziyoratçilar uçun miqot joyi bölib xizmat qiladi. Payğambarimiz Muhammad (s.a.v.) rafiqasi Oişa onamiz aynan şu yerda ehrom ga kirişga tayyorlangani maʼlum.
Al Shafei masjidi
Bu masjid YuNESKO Butunjahon merosi röyxatiga kiritilgan va hijoz meʼmorçiligining klassik namunasi. Marmar ustunli asl bino ikkinçi xalifa Umar ibn Xattob (r.a.) davriga borib taqaladi, minoralar esa keyinroq qöşilgan.
Enaya masjidi
Bu meʼmorçilik durdonasi Qizil dengiz sohilida joylaşgan, Yaqin Şarqdagi eng yirik gumbazlardan biri bölgan yarqiroq oltin gumbazi esa Jidda sohilining eng taniqli ramzlaridan biri. Masjid nafis firuza rang koşinlari, muhtaşam qandili, rang-barang mozaikasi va murakkab xattotligi bilan maşhur.
Jiddadagi halol taomlar va restoranlar
Saudiya Arabistoni Podşohligidagi barça taomlar halol va heç qayerda alkogol taqdim etilmaydi, şuning uçun bu mamlakat halolni qadrlaydigan sayohatçilar uçun ajoyib yönaliş. Musulmonlar bu yerdagi xilma-xil taomlardan, mahalliy özgaça taomlardan ham, xalqaro oşxonadan ham bahramand böladi.
Tarixiy port şahri bölgan Jiddada asosiy taomlar dengiz mahsulotlari va baliq; ularning taʼmiga bu yerga savdo uçun butun dunyodan kelgan dengizçilar va savdogarlar anʼanalari taʼsir qilgan.
Yumşoq oq göşti bilan qovurilgan dengiz olabuğasi (najil) kabi mahalliy baliqlar va qarsillagunça qovurib beriladigan sijan ommabop. Krevetka yoki qisqiçbaqali mazali taomlarni ham tatib köring: baliq koftasi, yaʼni ziravorlar bilan tayyorlanib, oltin rangga kirgunça qovuriladigan mahalliy baliq kotleti; mashramel, yaʼni tahina, limon şarbati va sarimsoq bilan peçda pişirilib, ustidan qarağay yonğoği va petruşka sepiladigan taom; yoki Matfi Samak, yaʼni tamarind sousida pişirilib, guruç bilan tortiladigan nordon baliq taomi.
